2024 Nobel Ekonomi Ödülünü kazanmasıyla adından sıkça söz ettiren Daron Acemoğlu, son dönemlerde ekonomik büyüme, refah paylaşımı ve yapay zeka (YZ) konularında sıkça sorular almakta. Kendi görüşlerini on madde halinde özetleyerek, bu konuların önemine dikkat çekti. Acemoğlu, “Umarım düşüncelerimi basit ve kısaca paylaşmak faydalı olur. Amerika Birleşik Devletleri’nde yeni yönetimin göreve başlamasına da kısa bir süre kaldı. Belki de şimdi bazı hedefler üzerinde düşünmenin tam sırası (her ne kadar yeni yönetimin bizi bu hedeflere doğru yönelteceğine inancım neredeyse hiç olmasa da)” ifadelerini kullanarak, toplumun refahını artırma yolunda atılması gereken adımlara işaret etti.
- 1. Refahın paylaşımı temel unsur
Paylaşılan refah, ekonomik büyümenin farklı toplumsal gruplar üzerinde eşit şekilde etkili olmasını gerektirir. Örneğin erkekler ve kadınlar, değişik etnik gruplar, farklı eğitim seviyeleri ve dinlerden insanlar gibi grupların, ekonomik büyümeden benzer oranlarda fayda sağlaması önemlidir. Bir kesimi zenginleştirirken diğerlerini dışlayan ekonomik büyüme, gerçek anlamda bir refah paylaşımı olarak değerlendirilemez. Huzurlu ve uyumlu bir toplum, refah paylaşımını zorunlu kılar. - 2. Refahın paylaşımına yeniden dağıtımla ulaşılamaz
Refah paylaşımı, işgücü piyasasına bağlı olmalıdır. İyi iş imkanları ve maaş artışları, refah paylaşımının temel taşlarıdır. Yeniden dağıtım önemli olsa da, tek başına yeterli değildir. Sosyal demokrat İskandinav ülkelerinde bile, yeniden dağıtım ana kaynağı oluşturmamaktadır. Sürekli yoksul bırakılan bir kesim, sağlam bir dağıtım oluşturamaz. Vergi öncesi eşitsizlik artarken, harcanabilir gelirin yeterince artmaması durumunda, bu da toplumda ciddi sorunlar doğurur. - 3. YZ kalıcı ve etkisi çok büyük olacak
Yapay zeka, geleceğimizi şekillendirecek en etkili teknoloji olacak. Üretkenliği artırma potansiyeli var, ancak bu, YZ’nın nasıl geliştirildiğine bağlı. YZ’nın etkileri belirsizdir ve bu belirsizlik, YGZ’nın (yapay genel zeka) ne anlama geldiğini bilmenin zorluğundan kaynaklanmaktadır. YZ’nın etkisini anlamadan, işlerin geleceğini ve refah paylaşımını düşünmek mümkün değildir. - 4. YZ’nın yönü işçi-yanlısı da işçi-karşıtı da olabilir
Teknolojilerin şekillendirilebilir olduğuna inanıyorum. YZ, farklı şekillerde geliştirilebilir ve bu, farklı sonuçlar doğurur. Örneğin, YZ işçi-karşıtı bir şekilde otomasyona odaklanabilirken, aynı zamanda çalışanların işlerini daha iyi yapmalarını sağlayacak bir bilgi aracı olarak da kullanılabilir. YZ’nın nasıl geliştirileceği, toplumsal seçimlerimizin bir sonucudur. - 5. Günümüzde YZ işçi-karşıtı olarak geliştiriliyor
Şirketler, YZ’yı otomasyon ve daha güçlü dijital reklamlarla paraya dönüştürmeye çalışıyor. Ancak bu, çalışanların yararına değildir. YGZ’a ulaşma arzusu, daha fazla otomasyonu beraberinde getirebilir. YGZ, işlerimizi insanların elinden alabilir, bu da işlerin el değiştirmesine ve düşük ücretlere yol açar. - 6. Yeni bir yön için politikalara ihtiyaç var
YZ’nın refah paylaşımı ile uyumlu bir yönü olmasına rağmen, mevcut politikalar bu yönde değil. Endüstri kendiliğinden yön değiştirmeyecek; bu nedenle, hükümetlerin YZ’nın daha zararlı kullanımlarını önleyici politikalar geliştirmesi gerekmektedir. - 7. Yeni bir yön için rekabetin olması gerekli
Yeni teknolojiler, genellikle yeni şirketler tarafından geliştirilir. Bu durum, mevcut büyük şirketlerin güçlü pozisyonlarını tehdit eder. Çalışan yanlısı bir YZ, rekabetin artmasıyla ve mevcut güçlü şirketlerin durumunun bozulmasıyla mümkün olacaktır. - 8. Yeni bir yön için değişik mimari seçeneklerin olması gerekli
YZ’ya yeni bir yön vermek için, çalışanların elinde olan bir bilgi aracı olmalıdır. Ancak mevcut mimariler, YZ’nın özerk biçimde davranmasını sağlamaktadır. Çalışan yanlısı YZ, insan karar vericilere tavsiyelerde bulunmalı ve anlaşılır olmalıdır. Bu, demokratik süreçlerin de bir parçasıdır. - 9. Tüm bunların olabilmesi için gereken şey demokrasi
Teknolojinin mevcut yönü, en büyük şirketler tarafından belirlenmektedir. Yeni bir yön oluşturmak, ancak güçlü bir demokratik baskı ile mümkün olacaktır. - 10. Kısır döngü: YZ demokrasiyi tehdit ediyor
Geçmişteki teknolojik tercihler, özellikle sosyal medya ile ilgili olanlar, demokratik katılımı zayıflatmıştır. YZ’nın manipülasyon açısından güçlü bir teknoloji olması, demokratik süreçleri daha da tehdit edebilir. Bu durum, YZ’ya yeni yön vermenin güçlüğünü göstermektedir. Ancak, bu durumun üstesinden gelmenin imkansız olduğuna inanmıyorum.
