Yeşil büyüme vizyonu ile net sıfır emisyon hedefleri doğrultusunda iklim değişikliğiyle mücadele etmeyi amaçlayan yeni Kanun, sera gazı emisyonlarının azaltılması ile iklim değişikliğine uyum faaliyetlerini, planlama ve uygulama araçlarını, gelirleri, izin ve denetim süreçlerini, ayrıca bunlarla ilgili yasal ve kurumsal çerçeve usul ve esaslarını kapsamaktadır. Bu Kanun ile birlikte “Adil geçiş”, “Birincil piyasa”, “Denkleştirme”, “Emisyon Ticaret Sistemi (ETS)”, “Gömülü sera gazı emisyonları”, “Gönüllü karbon piyasaları” ve “İklim adaleti” gibi kavramlar da tanımlanmıştır.
İklim değişikliğiyle mücadelede benimsenen genel ilkeler arasında Türkiye’nin “ortak fakat farklılaştırılmış sorumluluklar ve göreceli kabiliyetler” ilkesi esas alınmakta olup, bu çerçevede eşitlik, iklim adaleti, ihtiyatlılık, katılım, entegrasyon, sürdürülebilirlik, şeffaflık, adil geçiş ve ilerleme yaklaşımları ön planda tutulacaktır. Kamu kurumları ile gerçek ve tüzel kişiler, kamu yararını gözeterek alınan tedbirlere ve düzenlemelere zamanında uymak ve bunları uygulamakla yükümlü olacaktır.
Ulusal Katkı Beyanı çerçevesinde, net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda ülkenin kalkınma öncelikleri ve özel koşulları dikkate alınarak önlemler alınacaktır. Sera gazı emisyonlarının azaltımı ve iklim değişikliğine uyum faaliyetlerine ilişkin ilerlemeler, yıllık bazda İklim Değişikliği Başkanlığı tarafından izlenecektir. Gerekli görülen tedbirlerin alınması amacıyla, kurumlar arası koordinasyonu sağlamak, faaliyetleri ve standartları belirlemek ile karbon fiyatlandırmasına ilişkin piyasaya dayalı mekanizmaları düzenlemek konusunda İklim Değişikliği Başkanlığı yetkili kılınmıştır.
İklim Değişikliğiyle Mücadele Faaliyetleri
Kanun ile iklim değişikliğiyle mücadele faaliyetleri belirlenmiştir. Bu kapsamda, sera gazı emisyonları, Ulusal Katkı Beyanı ve İklim Değişikliği Başkanlığı tarafından yayımlanan veya güncellenen strateji ve eylem planları doğrultusunda azaltılacaktır. Sektörel bazda belirtilen sera gazı emisyonlarının azaltım faaliyetleri, ilgili kurum ve kuruluşlara mevzuatla verilen görev ve sorumluluklar dahilinde gerçekleştirilecektir.
Ulusal Katkı Beyanı çerçevesinde, iklim değişikliğine uyum faaliyetleri de uygulanacaktır. İlgili kamu kurum ve kuruluşları, iklim değişikliğine yönelik planlama araçları ile etkilenebilirlik ve risk analizlerini hazırlamak ve uygulamakla yükümlü olacaktır. Bu doğrultuda, iklim değişikliğinin ekosistemlere ve biyolojik çeşitliliğe etkilerinin azaltılması için tedbirler alınacak, denizel ve karasal korunan alanların muhafazası sağlanacaktır.
Planlama ve Uygulama
Kamu kurum ve kuruluşları tarafından hazırlanan plan, program, strateji ve eylem planlarında, yeşil büyüme vizyonu ve net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda iklim değişikliğiyle mücadele esasları dikkate alınacaktır. İklim değişikliği strateji ve eylem planları, sera gazı emisyonlarının azaltımına yönelik olarak İklim Değişikliği Başkanlığı koordinasyonunda hazırlanacak ve izlenecektir.
Her ilde vali başkanlığında bir İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulu kurulacak ve bu kurul, il şartlarına uygun strateji ve eylem alanlarını belirleyecektir. Yerel iklim değişikliği eylem planları, ilgili kurum ve kuruluşların katılımıyla hazırlanacak ve karara bağlanmak üzere İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kuruluna sunulacaktır.
Finansal Araçlar ve Vergilendirme
Kamu kurum ve kuruluşları, iklim değişikliği ile mücadele amacıyla yapılacak faaliyetler ve yatırımlar için iklim finansmanı kaynaklarını geliştirecek, kullanacak ve sigorta araçlarını oluşturacaktır. Bu bağlamda, yeşil ve sürdürülebilir sermaye piyasası araçlarının teşvik edilmesi esas alınacaktır. Ayrıca, karbon fiyatlandırmasına ilişkin mekanizmaların geliştirilmesi ve uygulanması için gereken çalışmalar İklim Değişikliği Başkanlığı tarafından koordine edilecektir.
İdari Para Cezaları ve Yükümlülükler
Kanun ile belirtilen yükümlülüklere aykırı davrananlara çeşitli idari para cezaları uygulanacaktır. Örneğin, sera gazı emisyonlarının takibine ilişkin yasaklara uymayanlara 500 bin Türk lirasından başlayarak 5 milyon Türk lirasına kadar ceza verilecektir. Ozon tabakasını incelten maddeler ile ilgili mevzuata aykırı hareket edenlere de benzer şekilde cezalar uygulanacaktır.
Tüm bu düzenlemeler, iklim değişikliğiyle mücadelede etkin bir yönetim ve kontrol mekanizması oluşturmayı hedeflemektedir. İklim Değişikliği Başkanlığı, bu süreçleri izlemek, yönetmek ve denetlemek üzere yetkilendirilmiştir.
