Para Politikası ve Beklentilerin Çıpalaması
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın (TCMB) blog sayfası Merkezin Güncesi’nde yayımlanan “Para Politikası ve Beklentilerin Çıpalaması” başlıklı analiz, Türkiye’deki piyasa katılımcıları, firmalar ve hanehalkı kesimlerinin enflasyon beklentileri üzerine önemli bulgular sunmaktadır. TCMB, enflasyon beklentilerinin seviyesinde ve dağılımında gözlemlenen iyileşmelere dikkat çekerek, “Çıpalama ölçütlerinde görülen iyileşmenin önümüzdeki dönemlerde devam etmesi, fiyat istikrarının sağlanmasını ve sürdürülebilirliğini destekleyecektir.” ifadelerini kullanmıştır.
TCMB Başdanışmanları Halil İbrahim Aydın ve Eren Ocakverdi ile TCMB Araştırmacısı Velihan Başpınar tarafından hazırlanan bu analizde, enflasyon beklentilerinin çıpalamasının fiyat istikrarı açısından önemi vurgulanmaktadır. Beklentilerin sağlam bir şekilde çıpalandığı bir ortamda, enflasyon beklentileri merkez bankalarının hedeflediği enflasyon seviyesine yaklaşırken, geçmişteki dalgalanmaların azalması ve anket katılımcıları arasındaki farklı tahminlerin birbirine yakınlaşması sağlanmaktadır.
TCMB, ileriye dönük tahmin patikasını oluştururken, yalnızca beklentilerin seviyesini değil, aynı zamanda bu kriterleri de göz önünde bulundurarak parasal duruşunu belirlemektedir. Bu yazıda, Türkiye’deki piyasa katılımcıları, firmalar ve hanehalkı kesimlerinin enflasyon beklentilerinden yola çıkarak, enflasyon beklentilerinin çıpalanmasına yönelik bulgular paylaşılacaktır.
Çıpalamayı ölçebilmek amacıyla, ilk olarak Piyasa Katılımcıları Anketi’nde (PKA) yer alan 12 aylık enflasyon beklentilerinin TCMB enflasyon tahminlerinden hareketli sapması hesaplanmaktadır. Ardından, bu beklentilerin zaman içindeki oynaklığı ve anket katılımcıları arasındaki beklenti farklılıkları incelenmektedir. Son aşamada, farklı veriler sunan bu çıpalama ölçütlerini bir arada değerlendirmek için bileşik bir gösterge türetilmektedir.
- Birinci Ölçüt: Piyasa katılımcılarının enflasyon beklentilerinin TCMB tahminlerinden ortalamada ne kadar ayrıldığını gösterir. Sıkı para politikasının uygulandığı 2023 yılının ikinci yarısından itibaren bu sapmanın azaldığı ve 2024 yılı ikinci yarısından itibaren yatay bir seyir izlediği gözlemlenmektedir.
- İkinci Ölçüt: Beklentilerin zaman içindeki oynaklığı, yüksek enflasyon dönemlerinde artış gösterebilir. Ancak şu anda, oynaklık ölçütünün gerileme eğiliminde olduğu dikkat çekmektedir.
- Üçüncü Ölçüt: Yayılım, anket katılımcıları arasındaki uzlaşının artmasıyla beklentilerin çıpalanmasını desteklemektedir. Bu ölçüte göre, zamanla yayılımın belirgin bir şekilde azaldığı ve farklı katılımcıların beklentilerinin birbirine yakınlaştığı görülmektedir.
Yukarıda bahsedilen ölçütler, beklentilerin çıpalanmasını farklı açılardan ele almasına rağmen, her bir ölçütün tek başına değerlendirilmesi yeterli olmayabilir. Bu nedenle, beklentilerin resmi tahminlerden sapmasına, zaman içindeki oynaklığına ve katılımcılar arasındaki farklılaşmaya eşit ağırlık verilerek bileşik bir çıpalama göstergesi oluşturulmaktadır.
Elde edilen bileşik gösterge, 2021 yılı son çeyreğinden itibaren zayıflayan çıpalamanın, sıkı para politikası uygulamalarıyla giderek iyileştiğini göstermektedir. Ayrıca, piyasa katılımcılarına kıyasla hanehalkı ve firmalar kesiminin enflasyon beklentilerinin sistematik olarak daha yüksek, oynak ve yayılımı fazla olduğu bilinmektedir. Ancak, firma ve hanehalkı kesimlerinin de enflasyon beklentilerinin çıpalanma eğiliminde olduğu gözlemlenmektedir.
Özetle, 2023 yılının ikinci yarısından itibaren uygulanan sıkı para politikası ile birlikte enflasyon beklentilerinin seviyesinde ve dağılımında belirgin iyileşmeler yaşanmaktadır. Çıpalama ölçütlerinde görülen bu iyileşmenin, gelecekte de devam etmesi, fiyat istikrarının sağlanması ve sürdürülebilirliğini destekleyecektir.
