İsrail’in İran’ın nükleer tesisleri ve füze altyapısına yönelik gerçekleştirdiği kapsamlı hava saldırıları, Tahran’ın aynı gece Tel Aviv’e balistik füzelerle karşılık vermesiyle birlikte, dünya genelinde “güvenli liman” varlıklarına yönelik talebi artırdı. Bu süreçte petrol fiyatlarının yükselmesi, ihracat endişelerini de beraberinde getirdi. ABD Başkanı Donald Trump, İran’ı “planlanan saldırılara son vermek” amacıyla nükleer programı hakkında yeni bir anlaşmaya varmaya çağırdı. Yaşanan gelişmeler, dünya petrolünün yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nda sevkiyatların aksayabileceği kaygılarını artırdı.
Analistler, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı abluka altına alması durumunda ağır bedeller ödeyebileceğini belirtiyor. Ülke ekonomisinin deniz yoluyla yapılan petrol ihracatına büyük ölçüde bağımlı olduğunu ve bu tür bir adımın, İran’ın tek büyük petrol müşterisi olan Çin ile ilişkilerine de zarar verebileceğini aktarıyorlar.
Petrol fiyatlarındaki artış, ürün maliyetlerini artırma endişesini de beraberinde getirdi. Bu gelişmelerin ardından, büyük merkez bankalarının olası para politikası değişikliklerine dair beklentiler yatırımcıların odağı haline geldi. Jeopolitik gelişmelerin yanı sıra, ABD Başkanı Donald Trump’ın Truth Social hesabından yaptığı bir paylaşımda, Çin ile nadir toprak elementlerini de kapsayan bir ticaret anlaşmasına varıldığını duyurması dikkat çekti. Anlaşmanın, iki ülke liderinin onayına tabi olduğu ve ABD’nin Çin ürünlerine toplamda yüzde 55, Çin’in ise ABD ürünlerine yüzde 10 tarife uygulayacağı belirtildi. Trump, “Başkan Şi ile yakın çalışarak her iki ülke için de kazan-kazan sağlayacağız.” ifadesini kullandı.
Ayrıca, önümüzdeki hafta açıklanacak olan ABD Merkez Bankası’nın (Fed) faiz kararı da yatırımcılar için önemli bir gündem maddesi. ABD’de Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE), mayıs ayında aylık bazda yüzde 0,1, yıllık bazda ise yüzde 2,4 artarak beklentilerin altında kaldı. Para piyasalarında, Fed’in gelecek haftaki toplantıda faizi yüzde 4,25-4,50 aralığında sabit bırakacağına kesin gözüyle bakılırken, eylülde faiz indirimine gitme olasılığı yüzde 86 olarak fiyatlanıyor. Yıl sonuna kadar toplam iki indirim bekleniyor.
Platin Dört Yılın Zirvesinde
Değerli metaller, tamamlanan haftada ABD’de açıklanan enflasyon verisinin beklenenden düşük gelmesi ve Orta Doğu’daki jeopolitik gerilimlerin artması ile güvenli liman talebinin yükselmesiyle değer kazandı. Altının ons fiyatı, güvenli liman talebi ile birlikte artarak 3,433 dolara ulaştı. Platinin ons fiyatı ise uluslararası piyasalarda 1,308 dolara çıkarak 4 yılın en yüksek seviyesini gördü. Platin, Şubat 2021’den bu yana en yüksek seviyeye ulaşarak, yılbaşından bu yana yüzde 40’ın üzerinde artış göstererek en fazla değer kazanan değerli metal oldu. Altın yüzde 30, gümüş yüzde 25, paladyum ise yüzde 16’nın üzerinde yükseldi.
Platin fiyatlarının artışında arz sıkıntısı ve artan talep etkili oldu. Trump’ın tarife planlarına dair belirsizlikler ve jeopolitik gerilimlerin artışı, değerli metallere olan ilgiyi devam ettiriyor. Paladyum fiyatları, yılın ilk yarısında değer kazanmış olsa da Ekim 2024 zirvesinin altında kalmaya devam etti. Analistler, paladyum talebinin büyük ölçüde benzinli araçlara bağlı olduğunu ve elektrikli araçlara geçişin fiyat artışını sınırladığını ifade ediyor. Talebin zayıf kalması, paladyum fiyatlarının platinin gerisinde kalmasına neden oldu. Bu gelişmelerle birlikte değerli metallerin tümü değer kaybederken, ons bazında fiyatlar, platinde yüzde 5, altında yüzde 3,4 ve gümüşte yüzde 0,9 artarken, paladyumda yüzde 1,9 değer kaybetti.
Çin Endişeleri ve ABD Verileri Fiyatlamaları Etkiledi
Baz metaller, tamamlanan haftada ABD’den gelen olumlu makroekonomik verilerle desteklenirken, resesyon beklentileri ve Çin talebine yönelik endişeler fiyatlamalar üzerinde etkili oldu. Çin’in zayıf ithalat ve sanayi verileri, özellikle baz metallerde talep görünümünü olumsuz etkileyerek yatırımcıları endişelendirdi. ABD’nin sürdürdüğü ticaret savaşı ise bazı metallerin yönünü ABD’ye çevirdi. Ayrıca, Trump’ın metal ithalat vergilerini artıracağına dair haber akışı da yatırımcıların dikkatini çekmeye devam ediyor.
Bu gelişmelerle baz metallerde tezgah üstü piyasada bu hafta fiyatlar, libre bazında bakırda yüzde 1,6, çinkoda yüzde 1 ve nikelde yüzde 1,9 azalma gösterirken, kurşunda yüzde 0,2 ve alüminyumda yüzde 1 artış kaydedildi.
Hürmüz Boğazı’nın Kapanma Korkusuyla Petrol Fiyatları Tırmandı
Petrol fiyatları, İsrail’in İran’a yönelik geniş çaplı hava saldırıları sonrasında, petrol ihracatının sekteye uğrayabileceği endişeleriyle tamamlanan haftada sert bir yükseliş kaydetti. İran Ulusal Petrol Rafineri ve Dağıtım Şirketi, rafinasyon ve depolama tesislerinin zarar görmediğini ve faaliyetlerin sürdüğünü bildirdi. Söz konusu gelişmelerin etkisiyle, Brent petrol fiyatları haftalık bazda, 3 Ekim 2022 haftasından bu yana en güçlü artışını yaşadı ve haftayı 73,7 dolar seviyesinden kapattı.
Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü (OPEC) üyesi olan İran, günlük yaklaşık 3,3 milyon varil petrol üretirken, bunun 2 milyon varilinden fazlasını ihraç ediyor. Analistler, OPEC ve diğer petrol üreten ülkelerin olası arz kesintilerini telafi edebilecek, İran’ın üretimine denk yedek kapasiteye sahip olduğunu belirtiyor. Ancak, Suudi Arabistan, Kuveyt, Irak ve İran’ın ihracatının Hürmüz Boğazı gibi dar bir geçide bağlı olması, sevkiyatlarda aksama endişelerini artırarak petrol fiyatları üzerinde etkili oldu. Bu gelişmelerle birlikte, brent petrolün varil fiyatı yüzde 11,1 artarken, New York Ticaret Borsası’nda işlem gören doğal gazın İngiliz termal birimi (MMBtu) cinsinden fiyatı da yüzde 2,5 değer kaybetti.
Kakao ve Kahvede Arz Baskısı
Tarım emtia fiyatlarında, ABD Tarım Bakanlığı’nın (USDA) yayımladığı raporlar ve bölgesel haber akışları fiyatlamalar üzerinde etkili oldu. USDA verilerine göre, kışlık buğdayda “iyi/çok iyi” sınıfındaki oran yüzde 54’e yükselerek son altı yılın en iyi haziran başlangıcını gerçekleştirdi. Hasat yüzde 4’te kalırken, raporda ihracat tahmininin 25 milyon buşel artırılarak 825 milyon buşele, sezon sonu stok tahmininin ise 898 milyon buşele çekildiği görüldü. Mısırda ekimin yüzde 97’si tamamlandı ve ürünün yüzde 71’i “iyi/çok iyi” sınıfında yer aldı. Soya fasulyesinde tarlaların yüzde 90’ının ekildiği belirtilirken, mahsulün yüzde 68’i olumlu sınıfta raporlandı. Pirinçte üretim tahmini 4,9 milyon cwt azaltılırken, ithalat beklentisi rekor düzeyde 50,7 milyon cwt’ye çıktı.
Şeker pancarındaki verim düşüşü üretimi sınırlarken, pamukta küresel üretimin yüzde 3 azalmasının beklendiği kaydedildi. Analistler, olumlu ekim koşulları ve artan verimin tahıl fiyatları üzerinde etkili olduğunu vurguladı. Bu gelişmelerle birlikte, bu hafta Chicago Ticaret Borsası’nda kile başına fiyatlar soya fasulyesinde yüzde 1,1, mısırda yüzde 0,2 ve pirinçte yüzde 0,9 artarken, buğdayda yüzde 2,1 azaldı. Brezilya’da 2025 yılı Robusta kahve hasadının güçlü seyretmesiyle rekolte beklentileri yükselirken, artan arz kahve fiyatları üzerinde baskı oluşturuyor. Fildişi Sahili’nde ara kakao hasadında mevcut yağışlar toprağın nemini koruyarak verimi destekliyor. Çiftçiler, haziran sonuna kadar dengeli hava koşullarının sürmesinin ürün kalitesi için kritik olduğunu, uygun şartlarla birlikte ana hasat öncesi yüksek verim beklediklerini belirtiyorlar.
ABD’de faaliyet gösteren emtia borsası Intercontinental Exchange’te libre bazında fiyatlar, şekerde yüzde 0,3 artarken, kahvede yüzde 2,7 ve pamukta yüzde 0,5 azaldı. Kakaonun ton başına fiyatı ise haftayı yüzde 12,5 azalışla tamamladı.
AA
