Kahramanmaraş Merkezli Depremlerin İki Yılı: Yeniden İnşa ve Sigortalılık Bilinci

Kahramanmaraş Merkezli Depremlerin Ardından Geçen İki Yıl

Türkiye’nin kalbinde derin yaralar açan ve yüzyılın felaketi olarak tarihe geçen 6 Şubat Kahramanmaraş merkezli depremlerin üzerinden iki yıl geçti. Bu süre zarfında, Türkiye genelinde sağlanan birlik ve beraberlik hareketi ile sarsıntının etkilediği 11 ilin yeniden inşası için yoğun çalışmalar devam ediyor. Sigorta şirketleri, acenteler ve bankalar ile işbirliği içinde çalışan DASK (Doğal Afet Sigortaları Kurumu), tüm sigorta şirketleri, acenteleri ve banka şubeleri aracılığıyla Zorunlu Deprem Sigortası (ZDS) poliçelerinin düzenlenmesini sağlıyor.

DASK’tan alınan verilere göre, 2023 yılında yaşanan depremler sonrası, bu yılın şubat ayı itibarıyla kuruma bildirilen yaklaşık 630 bin hasar ihbarı için toplamda 39,7 milyar liranın üzerinde tazminat ödemesi gerçekleştirildi. Bu rakamın yaklaşık %90’lık kısmı yalnızca altı ay içinde ödenirken, 2023 yılı içerisinde tazminat ödemelerinin büyük bir kısmının tamamlandığı öğrenildi. Ancak dosyasında eksik olanlar ve hatalı beyan verenlerin tazminatlarının 2024 yılına sarktığı bilgisi dikkat çekiyor.

Sigortalılık Bilincinde Artış

Depremleri takip eden günlerde günlük poliçe üretimi %55 oranında artış gösterdi. Bu acı tecrübeler, toplumda sigortalı olma bilincinin artmasına neden oldu ve sigortalılık oranlarında yükseliş sağladı. Özellikle Marmara Bölgesi’nde yürürlükteki poliçe sayılarına bakıldığında, depremler sonrası İstanbul ve Marmara Bölgesi’nde toplam sigortalılık oranında yaklaşık %1’lik bir artış gözlemlendi. Ülke genelinde, deprem sonrası yaşanan bu artış eğilimi, bir süre sonra normal seyrine dönerken, DASK, afet yaşanmadan önce tüm konutları Zorunlu Deprem Sigortası güvencesi altına almak ve toplumda sigortalılık bilincini kalıcı hale getirme hedefiyle faaliyetlerine devam ediyor.

Öte yandan, DASK’ın kuruluşundan bu yana geçen 25 yıl içinde, Türkiye genelinde ZDS poliçe sayısı yaklaşık 12 milyona ulaştı.

Bölgesel Sigortalılık Oranları

Türkiye genelinde sigortalılık oranı %56 seviyelerinde bulunuyor. Coğrafi bölgelere bakıldığında, en yüksek oran %64 ile Marmara Bölgesi’nde, ardından %61 ile Doğu Anadolu, %56 ile Ege, %55 ile Akdeniz, %51 ile Güneydoğu Anadolu ve %50 ile İç Anadolu geliyor. Sigortalılık oranında en düşük bölge ise %45 ile Karadeniz olarak kaydedildi.

Büyük şehirlerin sigortalılık oranlarına baktığımızda, İstanbul %63 ile ilk sırada yer alırken, Eskişehir %61, İzmir %60, Mersin %59, Antalya ve Bursa %58, Ankara ise %54 olarak kaydedildi.

Depremden etkilenen 11 ilin sigortalılık oranları incelendiğinde, 4 Şubat itibarıyla bu iller arasında en yüksek sigortalılık oranına sahip olan kent %74,5 ile Elazığ oldu. Bu ili %70,8 ile Gaziantep, %67,8 ile Malatya, %63 ile Osmaniye, %60,4 ile Kahramanmaraş, %59,3 ile Kilis, %56,5 ile Adana, %51,4 ile Adıyaman, %46,7 ile Hatay ve Şanlıurfa izliyor. %39,9’luk oranla Diyarbakır son sırada yer aldı.

Sigortalılık oranı en yüksek olan il ise %90 ile Bolu olurken, onu %89 ile Düzce, %84 ile Yalova ve Bingöl takip ediyor.

Zorunlu Deprem Sigortası ve Sağladığı Güvence

Zorunlu Deprem Sigortası (ZDS), meskenler için geliştirilmiş kapsamlı bir sigorta sistemidir. ZDS yaptırabilmek için konutun tapuya kayıtlı ve özel mülkiyete tabi olması yeterlidir. Kamuya ait Hazine arazilerinde bulunmayan tüm konutlar için de ZDS düzenlenebilir. Olası bir hasar durumunda tazminat ödemesi, tapuda kayıtlı hak sahibine yapılmaktadır.

ZDS kapsamına, tapuya kayıtlı ve özel mülkiyete tabi taşınmazlar üzerinde mesken olarak inşa edilen binalar girmektedir. Bununla birlikte, bu binaların içinde yer alan ve ticarethane, büro gibi farklı amaçlarla kullanılan market, bakkal, kuaför gibi bağımsız bölümler de sigorta kapsamına alınmaktadır. Ancak, tapuda “ticarethane” olarak kayıtlı olan binalar için mesken olarak kullanılsa dahi ZDS poliçesi düzenlenemez. Bu durumda, ilgili binanın tapudaki niteliğinin değiştirilmesi, yani “cins tashihi” işlemi ile “ticarethane” ibaresinin “mesken” olarak güncellenmesi gerekmektedir.

Buradaki temel kriter, konut olarak inşa edilen yapıların mesken bütünlüğünün korunmasıdır. ZDS kapsamı dışında kalan binalar için ise İhtiyari Deprem Sigortası yaptırılarak güvence sağlanabilir. ZDS, yalnızca depremin doğrudan etkilerine karşı değil, aynı zamanda deprem kaynaklı yangın, infilak, yer kayması ve tsunami gibi risklere karşı da sigortalı konut sahiplerine finansal güvence sunmaktadır. Konut tamamen kullanılamaz hale gelse dahi ZDS, zarar gören binaların en hızlı şekilde tazmin edilmesini sağlayarak, yaşamın normal düzeye dönmesine katkıda bulunmaktadır.