Bakanlıktan edinilen bilgilere göre, Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) tarafından gerçekleştirilen kapsamlı analiz çalışması, serbest meslek grubu içinde en yüksek potansiyele sahip olan doktorlar üzerinde yoğunlaşmıştır. Bu çerçevede, özel muayenehanesi bulunan 28 bin 931 doktora yönelik “Doktorluk Faaliyetinde Bulunan Serbest Meslek Erbaplarına İlişkin Analiz Çalışması” gerçekleştirilmiştir. Çalışmada, yapay zeka ve makine öğrenmesi algoritmaları kullanılarak, çok değişkenli veri kümeleri ile çalışan risk senaryoları oluşturulmuştur.
Yapay zeka destekli senaryolar aracılığıyla, mükelleflerin risk düzeyleri detaylı bir şekilde değerlendirilmiştir.
3 bin 663 doktor ‘yüksek riskli’ olarak belirlendi
Analiz sonuçları doğrultusunda, 3 bin 663 doktor vergi uyumu açısından “yüksek riskli” kategorisine alınmıştır. Ancak, bu mükelleflere doğrudan cezai yaptırımlar uygulanmamıştır. Bunun yerine, önleyici denetim ve gönüllü uyum yaklaşımı benimsenmiştir. Doktorlara, vergi mevzuatı ile ilgili gerekli bilgilendirme ve yönlendirmeler sağlanmıştır. Riskli grup içindeki mükellefler, bilgilendirilerek pişmanlıkla beyannamelerini güncellemeye davet edilmiştir.
Bu uygulama sonucunda, riskli olarak değerlendirilen 3 bin 663 doktordan 1,701’i pişmanlık hükümlerinden yararlanarak gelir vergisi beyannamesi vermiştir. Bu beyannameler kapsamında toplamda 1,7 milyar lira matrah bildirilmiştir. Beyan edilen tutarlar üzerinden yapılan hesaplamalara göre, mükellef başına ortalama matrah uyum öncesine göre 5 kat artış göstermiştir.
Beyan edilen tutar 9 milyon lira düzeyinde
Aralık 2023 dönemine ait KDV beyannameleri üzerinden gerçekleştirilen analizde, yasal süresi içinde beyan edilen teslim ve hizmet tutarının yaklaşık 9 milyon lira seviyesinde kaldığı görülmüştür. Ancak, aynı döneme ait 2025 yılı içinde verilen düzeltme beyannameleriyle bildirilen tutar 358 milyon liraya ulaşmıştır. Bu veriler, ilk etapta yapılan beyanların önemli ölçüde eksik olduğunu, fakat önleyici denetim ve bilgilendirme süreci sonrasında yapılan düzeltmelerin yüksekliğini ortaya koymaktadır.
Gönüllü uyuma yanıt vermeyenler hakkında vergi incelemesi
Çalışma kapsamında riskli gruba dahil olmayan 158 doktor üzerinde de etki analizi yapılmış, bu doktorlar herhangi bir zorlayıcı işlem olmaksızın pişmanlıkla beyanda bulunmuşlardır. Söz konusu hekimler toplamda 76 milyon lira matrah bildirmiştir.
Böylece, gönüllü uyum ile birlikte toplamda 2,1 milyar liralık matrah artışı sağlanmıştır. Gönüllü uyuma yanıt veren doktorlar hakkında vergi incelemesi işlemi yapılmamıştır. Bununla birlikte, gönüllü uyuma çağrıldığı halde yanıt vermeyen veya yaptığı açıklamalar kabul edilmeyen doktorlar hakkında takdire sevk veya vergi incelemesi süreçleri başlatılacaktır. Bu süreçte, doktorların mali bilgileri ile birlikte giderlerinin de vergi mevzuatına uygun olup olmadığı incelenecektir. Ayrıca, Sağlık Bakanlığı’nın ilgili birimlerinden doktorların muayene ve ameliyat bilgileri talep edilecektir.
“Bu modeli yaygınlaştıracağız”
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, gönüllü uyumun vergi sistemindeki önemine vurgu yaparak, “Kayıt dışılıkla mücadelemizi yalnızca ceza ve yaptırımlarla değil, aynı zamanda mükelleflerimizi bilgilendirerek ve yönlendirerek sürdürüyoruz. Bu çalışmayla gördük ki, önleyici denetim modeli sayesinde milyonlarca liralık gelir gönüllü olarak beyan edilmiştir. Bu, sadece gelir artışı değil, aynı zamanda vergi adaletine olan güvenin bir göstergesidir” ifadelerini kullandı.
Gönüllü uyumun sürdürülebilir kamu maliyesi için vazgeçilmez olduğunu kaydeden Şimşek, “Vergi sistemimize güvenen ve zamanında doğru beyanda bulunan tüm mükelleflerimize teşekkür ediyoruz. Bu modeli yaygınlaştırarak kayıt dışılıkla mücadelemizi kararlılıkla sürdüreceğiz” şeklinde konuştu.
