İstanbul Ticaret Odası’ndan Yenilik: İstanbul Tüketici Fiyat İndeksi
İstanbul Ticaret Odası (İTO), İstanbul için hazırladığı fiyat endeksini güncelleyerek önemli bir değişikliğe imza atıyor. 1995 yılından bu yana yürütülen ‘İstanbul Ücretliler Geçinme İndeksi’, yarından itibaren ‘İstanbul Tüketici Fiyat İndeksi’ adıyla yenilenmiş bir formatta yayımlanacak. Bu yeni endeks, ana gruplar ve madde sayısı açısından Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ile daha uyumlu bir görünüm sunuyor.
Konuyla ilgili düzenlenen tanıtım toplantısında konuşan İTO Bilim Kurulu Üyesi ve Bilgi Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Ege Yazgan, güncellenen endeksin sonuçları hakkında şunları ifade etti: “TÜİK ile İTO verilerinin ana eğiliminin eskisine göre daha yakın olduğunu söyleyebilirim. Güncelleme sonrası bu bizim beklediğimiz bir durumdu.”
İstanbul Tüketici Fiyat İndeksi çalışmaları çerçevesinde, Ocak 2023’ten bu yana toplam 586 binin üzerinde fiyat verisi toplanmış durumda. 1995 yılı bazlı indekste 242 madde bulunurken, 2023 yılı bazlı İstanbul Tüketici Fiyat İndeksi’nde bu sayı 493’e çıkarılmıştır. Ayrıca, indekste yer alan ana grup sayısı 8’den 12’ye yükseltilirken, fiyat derleme sayısı da 15 bin 725’ten 24 bin 500’e artırılmıştır.
İTO tarafından hesaplanan ve açıklanan indekslerin fiyat verileri, ağırlıklı olarak ‘yerinde veri toplama’ yöntemiyle elde ediliyordu. Ancak yeni indekste, bu yönteme ek olarak kısmen ‘internet üzerinden’ veri temini de yapılmaya başlanmıştır. Endeksin madde yapısı, günümüz koşullarına uygun olarak güncellenmiştir. Örneğin, eski endeksten soba, gazete, video ve kasetçalar gibi ürünler çıkarılırken, dijital yayın üyelikleri ve cep telefonları gibi kalemler eklenmiştir. En radikal değişiklik ise eski endekste yer almayan otomobilin yeni endekse dahil edilmesidir.
Güncelleme sonrası gıda maddelerinin payı yüzde 42,5’ten yüzde 30,70’e düşerken, ulaştırmanın payı yüzde 6’dan yüzde 13,8’e yükselmiştir. Yeni indeks için İTO Bilim Kurulu, İTO Stratejik Araştırmalar Merkezi (İTOSAM) İstatistik Birimi ve NielsenIQ Türkiye Tüketici ve İçgörü Araştırmaları Bölümü iş birliğiyle aylık 350 hane takip edilerek, toplamda 2 bin 400 hanenin katıldığı bir tüketim araştırması gerçekleştirmiştir. İndeks çalışmaları kapsamında, Ocak 2023’ten bugüne kadar geçen 25 aylık süreçte toplam 586 binin üzerinde fiyat verisi toplanmıştır.
Yeni Alışkanlıklara Göre Güncellenmiş Endeks
Yeni indeksin tanıtım toplantısında konuşan İTO Başkanı Şekib Avdagiç, tüketim alışkanlıklarımızda köklü değişiklikler yaşandığını ve bu değişikliklerin endekse yansıdığını belirtti: “Dün hiç düşünülmeyen hizmet ve ürünler, artık temel ihtiyaçlar arasında yer alıyor. Önceki indeksimizde ‘soba, video, kaset çalar, odun, aidata dahil olmayan kapıcı ücretleri’ gibi maddeler bulunuyordu. Ancak günümüzde İstanbul’da doğalgazsız ev kalmadı, video kaset izleyen yok. Artık hepimiz otomobil, cep telefonu, internet ve dijital platformlar kullanıyoruz.”
Avdagiç, 30 yıldır kullanılan 1995 baz yıllı indeksin günümüz ihtiyaçlarını karşılamakta yetersiz kaldığını vurgulayarak, “Bu nedenle İstanbul Ücretliler Geçinme İndeksi’nin güncellenmesi için 2019 yılında çalışmalara başladık. Ancak araya giren pandemi dönemi, fiyatlamalarda ve tüketim biçimlerinde anormalliklere yol açtı. Baz yılının olağanüstü gelişmelerden mümkün olduğunca arındırılması gerektiği için, çalışmalarımızın başlangıç tarihini erteledik. Normalleşme sürecinin kabul edilebilir bir seviyeye gelmesini bekledik.”
Yeni indeksin testlerine 2023 yılında başladıklarını belirten Avdagiç, “Baz yılı olarak 2023’ü esas aldık ve 1 Şubat 2025’ten itibaren resmi olarak yürürlüğe koymayı planlıyoruz.” Avdagiç ayrıca, İstanbul Tüketici Fiyat İndeksi’nin akademik bir ekip, bağımsız kuruluşlar ve İTO İstatistik Birimi tarafından hazırlandığını kaydetti. “En büyük şansımız, 1953’teki gibi akademik açıdan Türkiye’nin sayılı isimleri arasında yer alan uzmanlarımızdı. Ayrıca, dünyanın önde gelen bilgi hizmetleri ve en kapsamlı tüketici içgörülerini sunan şirketi NielsenIQ ile birlikte çalıştık.”
