Irak-Türkiye Petrol Boru Hattındaki Anlaşmazlıklar
Irak Başbakanı Muhammed Şiya es-Sudani, maliyet konusundaki anlaşmazlıklar nedeniyle Irak-Türkiye petrol boru hattının yeniden faaliyete geçmesinin ertelendiğini duyurdu. Bağdat’ta Bloomberg International’a yaptığı açıklamalarda, “Bağdat, ülkenin kuzeyinde faaliyet gösteren uluslararası petrol şirketlerinin üretimi için ne kadar ödeyeceği konusunda bir uzlaşmaya varamadı. Federal hükümetin bütçesi, üretim başına her varil için 8 dolar ödemeye izin verirken, Irak Kürt Bölgesel Yönetimi bu şirketlere 26 dolar ödüyor” ifadelerini kullandı. Bu anlaşmazlık, bölgedeki petrol üretimini olumsuz etkilerken, boru hattının yeniden faaliyete geçişini de geciktirdi.
Günde yaklaşık yarım milyon varil petrolün piyasaya sürüldüğü Irak-Türkiye petrol boru hattındaki faaliyetlerin durdurulması, milyarlarca dolarlık gelir kaybına yol açıyor. Ancak boru hattının açılması, acil mali ihtiyaçlar nedeniyle OPEC+ üretim limitlerine uymayan ve aşırı üretimi telafi edeceğini defalarca vurgulayan Irak için bir ikilem oluşturuyor. Üretim limitlerine uyulmaması, OPEC+’nın fiili lideri Suudi Arabistan ile tartışma konusu haline geldi. Sudani, “Kullanıcılar ve üreticilerin çıkarlarını dengelemek için OPEC kararlarına uymaya ve fiyatları korumaya kararlıyız.” dedi.
2014 yılında Ankara ve Erbil arasında imzalanan petrol ihraç sözleşmesinin, Bağdat’ın haklarını ihlal ettiği gerekçesiyle Uluslararası Tahkim tarafından verilen tazminat cezası sonrasında, Kerkük-Ceyhan boru hattından petrol sevkiyatı geçen yıl Mart ayında durdurulmuştu. Türk hükümeti ise Ekim ayında boru hattının yeniden faaliyete geçmeye hazır olduğunu bildirmişti. Ancak bu süreçte, şirketlere maliyetler için ücret ödenmesi konusunda mali ve hukuki sorunlar ortaya çıktı:
- Uluslararası firmalar, Eylül 2022 ile Mart 2023 arasındaki üretim için 1 milyar dolarlık geçmiş borçlarını talep etti.
İhracatın durdurulmasıyla birlikte, şirketler yerel bazda ham petrol üretimi gerçekleştirmeye başladı. Iraklı yetkililer, bu üretimin OPEC kotasına uyma konusunda sorunlar yarattığını bildirmişti. Bloomberg tarafından derlenen verilere göre, Irak, günlük 4 milyon varil olan üretim limitini aşarak geçen ay 4,32 milyon varil üretim gerçekleştirdi. Ülkenin, Aralık ayından itibaren üretim limitlerini kademeli olarak artırması bekleniyor. Sudani, ülkede yıllardır süren savaşların üretime zarar vermesi nedeniyle uzun vadede üretimi artırmayı hedeflediklerini belirtti. Ağustos ayında enerji devi BP, Kerkük’te üretim artışını desteklemek için bir anlaşma imzaladı. Irak ayrıca, yakıt ithalatını azaltmaya yardımcı olmak amacıyla hasarlı rafinerileri onarıp geliştiriyor.
Başbakan Sudani, “Son 40 yıldır yaşanan savaşlar nedeniyle Irak, doğalgaz ve petrol açısından sahip olduğu zenginliği doğru şekilde kullanmakta geç kaldı. Şimdi sahip olduğumuz zenginlikleri nasıl etkili bir şekilde kullanabileceğimize odaklanıyoruz.” şeklinde konuştu. Sudani, yönetiminin petrol dışı sektörü canlandırmak için Irak’taki petrol gelirlerinin yaklaşık yüzde 40’ını yatırım olarak kullanmayı düşündüğünü de sözlerine ekledi. Ayrıca, Irak’ın güneyindeki Basra kentinden Türkiye’ye ve oradan da Avrupa’ya uzanan planlı bir ticaret koridorunun, ülkesi için “bir rüya” olduğunu vurguladı.
