Tarımda Planlama Sorunları: Patates Üreticilerinin Zararları ve Tüketim Artırma Stratejisi

Tarımda Planlama Sorunları ve Üreticilerin Zararları

İRFAN DONAT Tarım sektöründe yaşanan planlama eksiklikleri, bu sezon birçok ürünün üreticisini olumsuz etkiledi. Salçalık domates, kavun, karpuz, fasulye, biber ve patlıcan gibi pek çok sebze ve meyvede, zararına satış yapan ya da ürününü pazarlamakta zorlanan çiftçilerin protesto gösterileri, bölgesel bazda devam etmektedir. Benzer bir durum, patates pazarında arz-talep-fiyat dengesizliği ile de kendini göstermiştir. Bu durumu düzeltmek amacıyla Tarım ve Orman Bakanlığı harekete geçti.

Tarım ve Orman Bakanlığı’nın Strateji Geliştirme Başkanlığı tarafından hazırlanan ve Bakan Yardımcısı Dr. Ahmet Bağcı’nın imzasıyla yayımlanan resmi yazıya göre, bu sezon arz fazlası görülen patatesin, kamu kurum ve kuruluşlarında tüketiminin artırılmasına yönelik talimatlar verilmiştir. Ayrıca, kamu kurumlarının ayni yardımlarında da patatese öncelik verilmesi çağrısı yapılmıştır.

Patates Tüketimini Artırma Stratejisi

“Patates Tüketiminde Farkındalığın Artırılması” başlıklı resmi yazıda, şu ifadelere yer verilmiştir: “Tarım ürünleri arzının büyük ölçüde doğal kaynaklar ve doğa koşullarına bağlı olması nedeniyle, yıllar itibarıyla üretim miktarında dalgalanmalar yaşanmakta; oluşan arz fazlası veya açığının çeşitli politika araçlarıyla yönetilerek üretimde sürdürülebilirliğin sağlanması gerekmektedir. Ayrıca arzda meydana gelen dalgalanmalar, fiyat dalgalanmalarını da beraberinde getirmekte ve bu durum, hem tüketici hem de üreticiyi etkileyebilmekte; üretici kararları üzerinde olumsuz yansımalar yaratabilmektedir.”

Yazıda, “2024 üretim sezonunda ülke genelinde hasadı devam eden patates ürününde, yurtiçi tüketimin artırılması ve ülkemizin ihracat kapasitesini aşması sonucunda arz fazlasının ortaya çıkması beklenmektedir. Bu arz fazlasının sebep olabileceği fiyat dalgalanmaları ve üreticilerin bir sonraki dönem ekim kararlarında oluşabilecek olumsuz etkilerin en aza indirilebilmesi için kamu kurumlarıyla iş birliği içerisinde yurtiçi patates tüketiminin artırılması ve bu konuda farkındalık oluşturulması gerekmektedir.” ifadelerine yer verilmiştir.

Dağıtım Yerleri ve İlgili Kurumlar

Resmi yazıda, tüm bakanlıkların yanı sıra Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı, İletişim Başkanlığı ve Strateji Geliştirme Başkanlığı’nın da yer aldığı belirtilmiştir. “Bu kapsamda bakanlığımız, kurumunuz ve bağlı, ilgili ve ilişkili kuruluşlarınızca (askeri birlikler, hastaneler, yurtlar, okullar, üniversiteler, belediyeler, kurum personel yemekhaneleri, sosyal tesisler, misafirhaneler, aşevleri vb.) sağlanan toplu yemeklerde ve yapılan ayni gıda yardımlarında mümkün olduğunca patates ürününe ağırlık verilmesine dair gerekli destek ve iş birliğinin sağlanması hususunda ilgilerini ve gereğini arz/rica ederim.” denilmiştir.

Üreticinin Durumu

TÜİK verilerine göre, Türkiye’de 2024 sezonunda patates üretiminin, bir önceki yıla göre %14 oranında artarak 6,5 milyon tona ulaşabileceği tahmin edilmektedir. Ancak sahadan gelen bilgiler, patates ekim alanlarının resmi kayıtlardan daha fazla olduğu ve üretimin de tahmin edilenden yüksek olacağı yönündedir. Niğde, Nevşehir ve Konya gibi bölgelerde üretim yapan patates çiftçileri, “Üretim planlaması eksikliği nedeniyle bu sezon çok fazla patates ekimi yapıldı. Özellikle İç Anadolu bölgesinde ekim oldukça fazla ama bunların bir kısmı Çiftçi Kayıt Sisteminde gözükmüyor. Ürünlerin acilen ihracata gitmesi ya da iç tüketimin artırılması gerekiyor. Mevcut durumda üretici, bu sezon patatesten zarar etme riski taşıyor.” ifadelerini kullanmaktadır.

Tarlada patatesin kalite ve çeşidine göre kilogram fiyatının 4-6 TL seviyelerinde olduğunu belirten üreticiler, “Patateste maliyetler çok yüksek. Üreticinin kar edebilmesi ve bu işi sürdürebilmesi için satış fiyatının 8-9 TL’den aşağı olmaması gerekiyor. Şu an piyasada oluşan fiyat maalesef maliyetlerin altında seyrediyor. 15-20 gün sonra ‘depoluk’ diye tabir ettiğimiz patatesin hasadı başlayacak ve bu durum fiyatların daha da düşmesinden endişe ediyoruz.” şeklinde yorum yapmaktadırlar.