2023 Gelir Dağılımı İstatistikleri ve Eşitsizlik Raporu
2023 Gelir Dağılımı İstatistikleri
Gelir dağılımındaki bozulmanın devam ettiği, Türkiye’deki 2023 yılına ait gelir dağılımı istatistikleri ile bir kez daha ortaya konulmuştur. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından gerçekleştirilen Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması’nın 2023 yılı sonuçlarına göre, Gini katsayısı 0,420 olarak tahmin edilmiştir. Bu değer, 2006’dan günümüze kadar uzanan veri setinde, gelir dağılımındaki en olumsuz durumu yansıtmaktadır.
Gini katsayısı, gelir eşitsizliğinin bir göstergesi olup, sıfıra yaklaştıkça gelir dağılımındaki eşitliği, bire yaklaştıkça ise gelir dağılımındaki bozulmayı ifade etmektedir. Gini katsayısının hesaplanmasında, hanehalkının ve bireylerin yıllık gelir toplamı, gelir referans dönemi içerisinde ödenen vergiler ve diğer düzenli transferler düşüldükten sonra bulunan hanehalkı kullanılabilir geliri esas alınmaktadır.
Orta Sınıfın Gelir Payı Tarihi Düşüklükte
Yapılan araştırma sonuçlarına göre, en yüksek eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert gelirine sahip yüzde 20’lik grup, toplam gelirden yüzde 48,7 pay alarak bir önceki yıla göre 0,7 puanlık bir artış göstermiştir. Buna karşın, en düşük gelire sahip yüzde 20’lik grubun geliri ise 0,1 puan artarak yüzde 6,1 düzeyine ulaşmıştır. Gelir dilimlerinin ortasında yer alan üçüncü yüzde 20’nin aldığı pay, 2023 anket yılında yüzde 14,3 ile veri setinin en düşük seviyesine gerilemiştir.
Toplumun en yüksek gelir elde eden yüzde 20’sinin elde ettiği gelir, en düşük gelir elde eden yüzde 20’sinin gelirine oranla hesaplanan P80/P20 oranı 7,9 ile aynı seviyede kalmışken, P90/P10 oranı ise 14,2’den 13,8’e düşmüştür.
Maaş ve Ücret Gelirinin Yükselişi
Toplam gelir içerisinde en yüksek payı, yüzde 48,5 ile maaş ve ücret geliri almış, bu oran bir önceki yıla göre 2,3 puan artış göstermiştir. İkinci sırada yüzde 22,1 ile müteşebbis geliri, üçüncü sırada ise yüzde 17,6 ile sosyal transfer geliri yer almıştır. Sosyal transfer gelirinde bir önceki yıla göre 2,6 puanlık bir azalma gözlemlenmiştir. Tarım gelirinin müteşebbis geliri içindeki payı yüzde 20,5, emekli ve dul-yetim aylıklarının sosyal transferler içindeki payı ise yüzde 88,4 olarak gerçekleşmiştir.
Gelir Eşitsizliğinin En Düşük Olduğu Bölgeler
P80/P20 oranı Türkiye genelinde 7,9 olarak belirlenmiş, en düşük oran ise 4,9 ile TR42 (Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova) bölgesinde gözlemlenmiştir. Bu bölgeyi 5,0 ile TR81 (Zonguldak, Karabük, Bartın) ve 5,1 ile TRB2 (Van, Muş, Bitlis, Hakkari) bölgeleri takip etmiştir. P80/P20 oranının en yüksek olduğu bölgeler ise 8,1 ile TRA2 (Ağrı, Kars, Iğdır, Ardahan) ve 7,8 ile TR51 (Ankara) olarak tespit edilmiştir.
Gelir Gruplarındaki Değişim
Eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert gelirine göre sıralı yüzde 10’luk gelir gruplarındaki bireylerin bir önceki yıla göre yüzdelik geçişleri incelendiğinde, birinci yüzde 10’luk grupta yer alan bireylerin yüzde 52,1’inin 2023 yılında gelir grubu değişmediği, son yüzde 10’luk grupta olan bireylerin ise yüzde 67,3’ünün gelir grubunu koruduğu görülmektedir. Ayrıca, 2022 yılında birinci yüzde 10’luk grupta yer alan bireylerin yüzde 26,4’ü 2023 yılında gelir grubunu birden fazla yükseltmiş, son yüzde 10’luk gruptaki bireylerin ise yüzde 12,1’i gelir grubunu birden fazla düşürmüştür.
