TÜİK tarafından yayımlanan güncellenmiş 2023 verilerine göre, Türkiye’de göreli yoksulluk oranı %13,5 olarak belirlenmiştir.
Yoksulluk ve Yaşam Koşulları İstatistikleri, Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması’nın 2023 yılı sonuçlarına dayanmaktadır. Bu araştırma, bir önceki yıl olan 2022’yi referans alarak gelir bilgilerini sunmaktadır. Gelir ve yoksulluk hesaplamalarında, hanehalkı gelirleri, büyüklüğü ve kompozisyonu dikkate alınarak eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert gelirine dönüştürülmektedir. Toplumun genel gelir düzeyinin altında bulunan bireyler, göreli anlamda yoksul kabul edilmektedir.
Eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert medyan gelirinin %50’si dikkate alınarak belirlenen yoksulluk sınırına göre, 2023 yılında yoksulluk oranı 0,9 puan azalarak %13,5 olmuştur. Medyan gelirin %60’ı dikkate alınarak hesaplanan yoksulluk oranı ise son bir yılda 0,3 puan azalarak %21,3 seviyesine ulaşmıştır.
Hanehalkı Tipine Göre Yoksulluk Oranları
Hanehalkı tipine göre eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert medyan gelirinin %50’si dikkate alındığında, çekirdek aile dışındaki birden fazla kişiden oluşan hanehalklarında yoksulluk oranı bir önceki yıla göre 4 puan azalarak %7,7, tek kişilik hanehalklarında ise 0,2 puan azalarak %7,3 olmuştur.
İki Günde Bir Et Yemeyenlerin Oranı
Maddi ve sosyal yoksunluk oranı belirlenirken, hane düzeyinde sorgulanan değişkenler arasında; otomobil sahipliği, beklenmedik harcamaları yapabilme, evden uzakta bir haftalık tatil masrafını karşılama, kira ve borç ödeme yeteneği, iki günde bir et, tavuk veya balık içeren yemek yiyebilme, evin ısınma ihtiyacını karşılama ve mobilyaları yenileyebilme durumu bulunmaktadır.
- Fert düzeyinde toplanan değişkenler ise; eskimiş giysileri yenileme, iki çift düzgün ayakkabıya sahip olma, ayda en az bir kez tanıdıklarla bir araya gelme, ücretli boş zaman etkinliklerine katılabilme, kendini iyi hissetmek için harcama yapabilme ve internet erişimine sahip olma gibi durumları içermektedir.
Yukarıda belirtilen on üç maddenin en az yedisini karşılayamayan bireylerin oranı, 2022 yılında %16,6 iken, 2023 yılı anket sonuçlarında bu oran 2,2 puan azalarak %14,4 olarak tahmin edilmiştir.
Sürekli Yoksulluk Oranı
Dört yıllık panel veriler kullanılarak hesaplanan sürekli yoksulluk oranı, eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert medyan gelirinin %60’ına göre son yılda ve önceki üç yıldan en az ikisinde de yoksul olan bireyleri kapsamaktadır. 2023 yılı anket sonuçlarına göre, sürekli yoksulluk oranı bir önceki yıla göre 1 puan azalarak %1 olmuştur.
Borçlu Nüfus Oranı
Geçen yıla göre konut alımı ve konut masrafları dışında borç veya taksit ödemesi olanların oranı 1,4 puan azalarak %58 olmuştur. Nüfusun %5,7’sine bu ödemelerin yük getirmediği, %14,9’una ise çok yük getirdiği belirlenmiştir. Konut masraflarının çok yük getirdiği hanelerin oranı 0,3 puan artarak %17,5 olurken, bu masrafların biraz yük getirdiği hanelerin oranı 8,8 puan artarak %66,5 olmuştur.
Tatil Yapamayan Nüfus Oranı
Hanelerin %58,8’i evden uzakta bir haftalık tatil masraflarını karşılayamadığını, %39,2’si iki günde bir et, tavuk veya balık içeren yemek masraflarını karşılayamadığını, %31,8’i beklenmedik harcamaları, %19,5’i evin ısınma ihtiyacını, %64,2’si ise eskimiş mobilyaların yenilenmesi için gerekli maddi imkana sahip olamadığını belirtmiştir.
Isınma Sorunları ve Çevresel Problemler
Kurumsal olmayan nüfusun %32,6’sı konutunda izolasyondan kaynaklanan ısınma problemi yaşarken, %32’si sızdıran çatı, nemli duvarlar gibi yapısal sorunlarla karşılaşmaktadır. Ayrıca, %19,8’i trafik veya endüstriyel hava kirliliği gibi çevresel sorunlarla mücadele etmektedir.
Sosyal Dışlanma Riski
Yoksulluk veya sosyal dışlanma riski altında bulunanlar; göreli yoksulluk, maddi ve sosyal yoksunluk ve düşük iş yoğunluğu göstergelerinin en az birinden muaf olan bireylerdir.
Son yıl sonuçlarına göre, fertlerin %30,7’si yoksulluk veya sosyal dışlanma riski altındadır. Bu oran yaş gruplarına göre değerlendirildiğinde; 0-17 yaş grubunda %40,1, 18-64 yaş grubunda %28,0, 65 yaş ve üstü grup için ise %23,1 olarak tahmin edilmiştir.
Konut Durumu
2023 yılında, kendi konutunda yaşayanların oranı geçen yıla göre 0,5 puan azalarak %56,2 olarak hesaplanmıştır. Kirada oturanların oranı %27,8, lojmanda oturanların oranı %0,9, kendi konutunda oturmayıp kira ödemeyenlerin oranı ise %15,1 olarak belirlenmiştir.
