Asgari Ücret Artışları ve İşgücü Kaybı
Asgari ücret artışlarının genel ücret zamlarında temel bir kriter olarak alındığı Türkiye’de, özellikle tekstil sektöründe maliyet artışları ve siparişlerin azalması nedeniyle işgücü kayıpları yaşanmaktadır. Diğer yandan, beyaz yakalı çalışanlar arasında iş-yaşam dengesine daha fazla önem verildiği için esnek çalışma düzenleri giderek yaygınlaşmaktadır. Talent Trends 2024 raporuna göre, şirketler çalışanların ofise geri dönmesini talep etseler de, esnek çalışma saatleri beklentisi geçen yıla göre artış göstermiştir. Örneğin, Türkiye’de yapılan anket sonuçlarına göre 694 çalışandan %27’si, kendi refahlarını önceliklendirmek amacıyla terfi fırsatlarını göz ardı edeceğini belirtmiştir. Ayrıca, %49’u bir işe girerken esnekliğin önemli bir faktör olduğunu ifade etmiş ve bu konuyu genel olarak en önemli unsurlar arasında sıralamıştır. %35’lik kesim ise şu anda hibrit pozisyonlarda çalıştıklarını ve bu çalışma düzeninden memnun olduklarını aktarmıştır.
2024’te Asgari Ücretin Belirlenmesi
2024 yılı için asgari ücret, 17 bin 2 lira olarak belirlenmiştir. Milyonlarca çalışanın merakla beklediği asgari ücret, 2023 yılı Aralık ayı sonunda Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan tarafından açıklanmıştır. Türk-İş Başkanı Ergün Atalay ise kendi taleplerinin 18 bin TL olduğunu vurgulamıştır. Işıkhan, 2024 yılı için net asgari ücretin %49 oranında bir artışla 17 bin 2 TL olduğunu belirtmiştir. 2024 yılı için brüt asgari ücret 20 bin 2 TL olarak belirlenmişken, işverene maliyeti ise 23 bin 502 TL olarak kaydedilmiştir. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) primi işçi payı 2 bin 800 TL, işveren payı ise 3 bin 100 TL olarak belirlenmiştir. İşveren desteği ise 700 TL olarak açıklanmıştır.
Kamu İşçileri ve Talepleri
Türkiye’de taşeron çalışanlarının kamuda kadroya alınmasının ardından kamu işçisi sayısı yaklaşık bir milyon kişiye ulaşmıştır. 2023 Yılı Kamu Toplu İş Sözleşmeleri Çerçeve Anlaşma Protokolü kapsamında imzalanan toplu iş sözleşmelerindeki yürürlük sürelerinin farklı aylarda başlaması ve enflasyon kaynaklı 6 aylık ücret zamlarındaki farklılıklar nedeniyle Türk-İş yönetimi, hükümetten Ocak ayı başlangıçlı toplu iş sözleşmelerindeki %24,73’lük zammın diğer aylarda başlayan sözleşmelere de uygulanması için ek bir çerçeve anlaşma protokolü imzalanmasını talep etmiştir. 20 Ocak 2024 tarihinde bir törenle Kamu Toplu İş Sözleşmeleri Ek Çerçeve Anlaşması Protokolü imzalanmıştır. Bu protokol ile, kamu işçilerinde eşitlik sağlamak adına; enflasyon ve ücret zammının toplamından oluşan oranın %32,57 olarak uygulanması kararlaştırılmıştır. Böylece, Ocak 2024’te yapılan artıştan, toplu sözleşme süreleri henüz gelmeyen kamu işçilerinin de yararlanması sağlanmıştır. Bir sonraki toplu sözleşme döneminde, yürürlük tarihleri farklı olan toplu sözleşmelerin 1 Ocak 2025’te başlamasına karar verilmiştir.
Memur ve Emekli Zam Oranları
Memur ve memur emeklisinin alacağı zam oranı da %49,3 olarak netleşmiştir. Önceki yıl Temmuz ayında %6’lık sözleşme zammı alan memurlar, bu oranı aşan enflasyon farkına hak kazanmıştır. Buna göre, memur ve memur emeklisi yılın ilk yarısında geçen yılın altı ay enflasyon farkı ve bu yılın toplu sözleşmeden doğan %15’lik zammı ile toplamda %49,2 oranında bir zam almıştır. SSK ve Bağ-Kur emeklileri için durum farklıdır; bu kapsamdaki emekliler 6 ayda bir enflasyon oranı kadar zamma hak kazanmaktadır. Yılın ikinci yarısı için %37,56’lık bir zam imkanı doğmuştur. Ancak yapılan düzenleme ile SSK ve Bağ-Kur emeklilerine de Ocak 2024’te %49,25 zam yapılmıştır.
Emekli Aylığının Artışı
Milyonlarca emekli, memur ve memur emeklisinin yılın ikinci yarısı için alacağı zam, Haziran ayı enflasyon verileriyle netleşmiştir. Açıklanan veriye göre, işçi emeklisinin zam oranı %24,73 olarak hesaplanmıştır. Memur ve memur emeklisi de %19,30 zam almaya hak kazanmıştır. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre altı aylık enflasyon %24,73 olarak gerçekleşmiştir. Böylelikle işçi emeklisinin alacağı zam %24,73 olmuştur. Memur ve memur emeklisi de %19,30 oranında bir zam almıştır. Yılbaşında 10 bin liraya yükseltilen en düşük emekli aylığı, bu koşullarda maaş değişikliği sağlamadığı için 12 bin 500 liraya çıkarılmıştır. Böylece, eksik gün ve düşük primle emekli olan milyonlarca kişi, daha yüksek prim gün sayısına sahip olanlarla aynı maaşı almaya başlamıştır.
Greve Giden İşçiler ve Sonuçları
DİSK’e bağlı Birleşik Metal-İş Sendikası, yedi fabrikada toplam 1.600 işçi ile başlattığı grev, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın kararıyla yasaklanmıştır. Dördü MESS (Metal Sanayicileri Sendikası) üyesi olan ve trafo sektöründe faaliyet gösteren 5 işletmede toplam yedi fabrikada, 4 ve 13 Aralık 2024 tarihlerinde başlayan grevler, Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle 13 Aralık 2024 tarihi itibarıyla ertelenmiştir. “Milli güvenlik” gerekçesiyle 60 gün süreyle ertelenen bu uyuşmazlık sürecinde taraflar anlaşamazlarsa grev yeniden devam edemeyecek ve Yüksek Hakem Kurulu’na intikal edecektir. Bu bağlamda, “ertelenen” grevler aslında yasaklanmış olmaktadır. 12 Eylül 1980 darbesi öncesinde erteleme süreçleri sonunda anlaşma sağlanmazsa, grev yasal olarak devam edebiliyordu.
