4’üncü Tarım Orman Şûrası Sonuç Bildirgesi

İRFAN DONAT

4’üncü Tarım Orman Şûrası’nın sonuçları, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından duyuruldu. Toplantı sonunda hazırlanan 86 maddeden oluşan sonuç bildirgesi, tarım ve orman politikalarının geleceğine dair önemli kararlar içeriyor. İşte bu sonuç bildirgesinde yer alan bazı önemli kararlar:

• 1. Tarımsal üretim planlamasında; bitkisel, hayvansal ve su ürünleri için stratejik ürün listesi genişletilmeli ve bu uygulamaya devam edilmelidir.
• 2. Bitkisel ürün dış ticaretinde, rekabet gücümüzün yüksek olduğu ürünler ile arz fazlası ürünlerin katma değerli ürünlere dönüştürülerek ihracatının artırılmasına yönelik yeni stratejiler geliştirilmelidir.
• 3. Meraların korunması ve işgallerin engellenmesi için yalnızca Tarım ve Orman Bakanlığı’nın sorumlu olmasını sağlayacak mevzuat ve altyapı düzenlemeleri yapılmalı, mera ıslahına yönelik projeler iklim değişikliği gibi güncel gelişmelere göre uygulamaya konulmalıdır.
• 4. “Tarım Odaklı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri” ve “Ar-Ge Merkezleri” kurulmalı ve mevcut olanlar daha da geliştirilmeli, tarımsal sanayide ürün bazında kümelenme teşvik edilmelidir.
• 5. Bitki koruma ürünlerinin üretim ve ruhsat süreçleri iyileştirilmeli, biyolojik ve biyoteknik mücadele yöntemleri yaygınlaştırılmalı, biyolojik bitki koruma preparatlarının ruhsatlandırılması teşvik edilmeli ve kolaylaştırılmalıdır. Ayrıca, uluslararası gelişmeler takip edilerek dünyada yasaklanan bitki koruma ürünleri ülkemizde de yasaklanmalı, MRL değeri düşük olan bitki koruma ürünlerinin ruhsatları gözden geçirilmelidir.
• 6. Tarım arazilerinin kullanımı etkinleştirilmeli, miras hukuku ile ilgili ikincil mevzuat çalışması ivedilikle yapılmalı, arazi bankacılığı ve bütünleşik üretim sistemi geliştirilmeli, arazi kullanım planları hazırlanarak uygulamaya konulmalıdır.
• 7. “Kent Tarımı” ve dikey tarım ile ilgili düzenlemeler yapılmalı, şehir merkezlerindeki âtıl durumdaki tarım arazilerinin kent tarımında kullanılması için Bakanlık ve yerel yönetimlerin iş birliği yapacağı bir sistem oluşturulmalıdır.
• 8. “Organize Tarım Bölgeleri” artırılmalı ve geliştirilmeli, jeotermal kaynak potansiyelinin yoğun olduğu yerlerde topraksız kültürle yetiştiriciliğin yapılacağı yeni bölgeler oluşturulmalıdır.
• 9. Üretici örgütlerinin etkinliği artırılmalı ve ürünün üretiminden tüketiciye ulaşmasına kadar olan tüm süreci kapsayacak şekilde görev almalarını sağlayacak düzenlemeler yapılmalıdır.
• 10. Havza bazlı desteklerde, havzalar idari sınır yerine tarımsal potansiyele göre belirlenmelidir.
• 11. Destekleme ödemelerinde rekabet oluşturacak şekilde diğer finans kurumları da sisteme dâhil edilmelidir.
• 12. Küçük işletmelerin ölçeklerinin büyütülmesine ve parsel bütünlüğünün sağlanmasına yönelik arazi bankacılığı sistemi ve finansal mekanizmalar geliştirilmelidir.
• 13. Göçer hayvancılık işletmeleri izlenmeli ve kayıt altına alınmasına yönelik sistem ve destekleme modelleri geliştirilmelidir.
• 14. Biyoçeşitliliğin korunmasına dair mevzuatın altyapısı tamamlanmalıdır.
• 15. Deniz ve kıyı biyolojik çeşitliliği, biyoçeşitlilik açısından ele alınmalı ve öne çıkarılmalıdır.
• 16. Genetik kaynaklar korunmalı ve sürdürülebilir kullanımı sağlanmalı; kurumlar arası iş birliği artırılarak envanteri geliştirilmeli.
• 17. Sürdürülebilir orman yönetimi için yapay zekâ destekli izleme ve değerlendirme sistemi kurulmalı, uydu verileri ve yapay zekâ destekli ekosistem izleme ağları genişletilmelidir.
• 18. Orman ürünleri sektöründe sürdürülebilir hammadde tedariki ve stratejik ürün geliştirmeye odaklı bir yol haritası oluşturulmalı; hurda ahşap yönetimi için eylem planı hazırlanmalıdır.
• 19. Ormanlarımızda zarar yapan organizmalarla mücadele için “Entegre Zararlı Yönetimi” ve biyolojik mücadele uygulamaları geliştirilmeli; biyolojik mücadele laboratuvarları güçlendirilmelidir.
• 20. Türkiye’de arazi kullanımı genelinde iklim nötr hedefi doğrultusunda çalışmalar güçlendirilmeli, tarımsal ormancılık (Agroforestry) uygulamaları yaygınlaştırılmalıdır.
• 21. Meralarda ve ormanlarda karbon yutak kapasitesi artırılmalıdır.
• 22. Orman ekosistemleri iklim değişikliğine karşı dirençli hale getirilmeli; yangın riski belirleme ve erken uyarı sistemleri geliştirilmeli, yangınlara yönelik mevzuat güncellenmeli ve iklim değişikliğine dirençli türler için yayılış modelleri oluşturulmalıdır.
• 23. Jeopolitik değişimler, küresel krizler ve savaşların gıda fiyatları ve arzındaki fırsatlar ve tehditler değerlendirilmeli; bu koşulların ülkemiz gıda sistemine yönelik olası tehditlerine karşı önlemler alınmalıdır.
• 24. Tek sağlık yaklaşımı çerçevesinde, gıdalardaki antibiyotik ve pestisit kalıntısının önlenmesi için çok disiplinli ve etkin mücadele sağlanmalı; ulusal tek sağlık politika ve stratejileri için mevzuat ve altyapı çalışmaları gerçekleştirilmelidir.
• 25. Üretici ve tüketicilerde gıda güvenliği farkındalığı artırılmalı; bilgi kirliliği ile etkin mücadele edilmelidir.
• 26. Gıda kaybı ve israfının önlenmesi amacıyla tarımsal örgütler ve kurumlar arası iş birliği yapılarak yönetim stratejileri geliştirilmelidir.
• 27. Endüstriyel biyoteknolojik uygulamaların ülkemizde gelişebilmesi ve yaygınlaşması için mevzuat uyumlaştırılmalı; yerli üretim artırılarak dışa bağımlılığı azaltacak teşvik sistemi oluşturulmalıdır.
• 28. İklim krizi, afetler, savaşlar ve salgınlar nedeniyle yerel ve kısa tedarik zincirleri geliştirilerek, küresel ve merkeziyetçi tedarik zincirlerine olan bağımlılığın azaltılmasına yönelik politikalar geliştirilmelidir.
• 29. Hayvancılık işletmelerinin nitelikli işgücü ihtiyacını karşılamak amacıyla çobanlık için sosyal güvence imkânları sağlanmalı; mesleki yeterlilikleri belirlenmelidir.
• 30. Hayvan hastalıklarına dirençli, adaptasyon kabiliyeti yüksek ve üstün verimli ırklar desteklenmeli ve yaygınlaştırılmalıdır.
• 31. Küçükbaş hayvancılığın toplam kırmızı et üretimindeki payı artırılarak %35 seviyelerine çıkarılmalı ve bu kapsamda destek ve programlar uygulanmalıdır.
• 32. Hayvansal üretimde yerli üretim, hem miktar hem kalite açısından güçlendirilmeli; yerli hayvan ırkları korunmalıdır.
• 33. Dijital borsa ve blok zincir tabanlı üretici-tüketici doğrudan satış sistemleri hayvansal ürün piyasalarında aktif hale getirilmelidir.
• 34. “Avrupa Yeşil Mutabakatı”na tarım sektörünün uyumu çalışmaları artırılmalıdır.
• 35. Tarımsal üretim ve arazi kullanım planlamaları güçlendirilmeli; toprak etüt haritalama çalışmaları tamamlanarak dijital veri tabanı (Toprak Bilgi Sistemi) oluşturulmalıdır.
• 36. Minimum toprak işleme teknikleri yaygınlaştırılmalı; toprağın karbon tutma kapasitesi artırılmalı; organik gübre üretimi için bitki ve hayvan atıkları değerlendirilmeli.
• 37. Kuraklık ve aşırı hava olaylarına karşı erken uyarı sistemleri kurulmalı; dijital tarımsal kuraklık izleme sistemi geliştirilmeli.
• 38. İklim değişikliğinin beklenen etkilerine (kuraklık, yağış ve sıcaklık değişimleri, hastalıklar vb.) dayanıklı bitki çeşit, tür ve hayvan ırklarının tespiti, geliştirilmesi ve kullanımı sağlanmalıdır.
• 39. Tarım sektöründe yenilenebilir enerji kullanımı artırılmalı ve yeşil büyüme stratejileri geliştirilmelidir.
• 40. Kırsal alanların sosyo-ekonomik yapıları, coğrafi konumları ile kent merkezlerine olan uzaklıklar dikkate alınarak, destek ve hibe programları ile önceliklendirilerek desteklenmelidir.
• 41. Kırsalda sürdürülebilir yaşam koşullarının iyileştirilmesi için sağlık, eğitim, ulaşım, iletişim ile sosyal ve kültürel imkanlar gibi sunulan hizmetler geliştirilmeli.
• 42. Kırsal alanda ve tarım sektöründe çalışan kadın ve genç çiftçiler, devlet destekli olarak sosyal güvenlik kapsamına alınmalıdır.
• 43. Tarımsal amaçlı örgütlerin, tarım sektöründe daha etkin ve sürdürülebilir olmaları için ilgili mevzuat yeniden düzenlenmelidir.
• 44. Tarım ve kırsal kalkınma politikalarında kurumlar arası eşgüdüm, Tarım ve Orman Bakanlığı koordinasyonunda sağlanmalı; kaynakların daha verimli kullanılmasına yönelik bütüncül bir yaklaşım benimsenmelidir.
• 45. Balıkçılık ve su ürünleri sektörünün kamu yönetimi yapısı güçlendirilmeli; su ürünlerine ilişkin görevler, farklı kurum ve birimlerden alınarak tek çatı altında toplanmalıdır.
• 46. Su ürünleri sektöründe güçlü bir üretim, işleme ve pazarlama yapısı oluşturulmalı; avcılık ve yetiştiricilik faaliyetlerinde sürdürülebilirliği esas alan, planlı ve dengeli bir gelişim teşvik edilmelidir.
• 47. Su ürünleri stokları, koruma-kullanma dengesi gözetilerek yönetilmeli; ülke suları dışındaki balıkçılık faaliyetleri güçlendirilmeli ve kontrol ile denetim etkinliği artırılmalıdır.
• 48. Balıkçı barınakları iyileştirilmeli ve bu alanların yönetim yapısı güçlendirilmelidir.
• 49. “Su Kanunu” ve “Taşkın Kanunu” mevzuat altyapısı tamamlanmalıdır.
• 50. Su ile ilgili kurum ve kuruluşların yetki, görev ve sorumlulukları yeniden gözden geçirilmeli; su yönetimi merkezi ve entegre bir yapıya kavuşturulmalıdır.
• 51. Yağmur suyu hasadı, gri su, arıtılmış atık su gibi alternatif su kaynakları değerlendirilmeli ve buna ait yasal altyapı geliştirilmelidir.
• 52. Su tasarrufu ve verimliliği artırılarak 2030 yılına kadar kişi başı günlük su kullanımı 150 litreden 120 litreye düşürülmelidir.
• 53. Açık kanal sulama sistemleri, kapalı basınçlı sistemlere dönüştürülmeli; sulama randımanı 2030 yılına kadar %60’a çıkarılmalıdır.
• 54. Taşkın ve kuraklık gibi aşırı hava olaylarına karşı tahmin ve erken uyarı sistemleri ve 25 havzada “Kuraklık Karar Destek Sistemleri” kurulmalı ve yaygınlaştırılmalıdır.
• 55. Ülke genelinde sektörel su tahsisi çalışmaları tamamlanmalı; takibi ve güncellenmesi sağlanmalıdır.
• 56. Ulusal düzeyde “Kurakçıl Peyzaj Strateji Belgesi” hazırlanmalı; peyzaj alanlarında daha az su tüketen, kuraklığa dayanıklı bitki türlerinin kullanımı yaygınlaştırılmalı.
• 57. Nehir havzalarının tamamında “Ulusal Taşkın Tahmini ve Erken Uyarı Sistemi” kurulmalı ve etkin bir şekilde yönetilmelidir.
• 58. 2030 yılına kadar içme suyu şebekelerindeki kayıplar %32’den %25’e indirilecektir.
• 59. Yeraltı suyu rezervleri korunmalı ve su kullanım etkinliği artırılmalıdır.
• 60. Tarım-sanayi-lojistik üçgeninde tarım-gıda değer zinciri paydaşlarının bir araya geldiği kümelenme modeli teşvik edilmelidir.
• 61. Tarıma dayalı sanayi tesisleri, tarımsal üretim alanlarına yakın ve uygun sanayi bölgelerinde konumlandırılmalı; stratejik özelliğini yitiren tesisler doğru alanlara yönlendirilmelidir.
• 62. Pandemi ve afet deneyimlerinden yola çıkarak, yerli üretimle kritik ürün tedarikini güvence altına alacak acil durum planları hazırlanmalıdır.
• 63. Bölge ve ürün bazında gerekli araştırmalar yapılarak yer altı depoları, kullanılmayan maden ocakları gibi doğal soğuk hava depolama olanaklarından yararlanılmalıdır.
• 64. Tarım ve sanayi entegrasyonunun güçlendirilmesi için “Organize Tarım Bölgeleri” ve “Lojistik Merkezler” ile entegrasyonu sağlanmalı, pazarlama süreçleri tek çatı altında toplanmalıdır.
• 65. Tarım-sanayi entegrasyonu artırılmalı ve sürekliliği açısından kooperatif yapısı geliştirilmeli; tarım satış kooperatifleri ve birliklerin faaliyetleri bu kapsamda etkinleştirilmelidir.
• 66. Kablosuz ağ teknolojileri, geniş bant ve mobil ağ teknolojilerinin kırsal alanlarda yayılımı artırılmalı; telekomünikasyon altyapısı güçlendirilmelidir.
• 67. “Tarımsal Gözlem Uydu Ağı” gerçekleştirilmeli; yapay zekâ destekli tahmin ve izleme sistemleri geliştirilmelidir.
• 68. Dijital tarım, yapay zekâ ve ileri tarım teknolojileri ile ilgili araştırmaların yürütüleceği ve koordine edileceği bir araştırma enstitüsü kurulmalıdır.
• 69. “Ulusal Dijital Tarım Veri Bankası” kurulmalı ve güçlendirilmeli; tarımsal uzaktan algılama ve görüntüleme teknolojileri için ulusal strateji belgesi hazırlanmalı, “Tarımsal Blokzincir Altyapısı” başlatılmalıdır.
• 70. Tarımsal işletmelerde dijital tarıma yönelik eğitim altyapısı iyileştirilmeli; çiftçilere ve tarım sektöründeki diğer paydaşlara yönelik dijital tarım okur-yazarlığı eğitim programları düzenlenmelidir.
• 71. Dijital tarımın yaygınlaştırılması kapsamında ulusal ve uluslararası alternatif finansman teşvik, hibe ve altyapıları güçlendirilmeli ve etkin kullanımı sağlanmalıdır.
• 72. Yeni nesil finansal araçlar tasarlanmalı; satın alma garantili modeller, vergisel teşvik, sigorta destekleri ve yatırım kredileri incelenmeli, “Tarımsal Finans Ar-Ge Birimi” kurumsallaştırılarak ulusal tarım finansman stratejilerine yön veren bir merkez haline getirilmelidir.
• 73. Tarım sektörüne özel “Çiftçi Garanti Fonu” ve “Kooperatif Finansman Fonu” kurulmalı; mevcut fonlara tarım alt bileşenleri eklenmelidir.
• 74. Coğrafi işaretli ürünlerde izlenebilir bir denetim sistemi kurulmalı ve coğrafi işaretlerden sağlanacak faydalar artırılmalıdır.
• 75. “Dijital Hal Sistemi” ile meyve-sebze, kuru gıda ve et ürünleri halleri kurulmalıdır.
• 76. Yeşil finansman araçlarının geliştirilmesine yönelik ön çalışmalar yapılmalı; yeşil üretim yapan çiftçilerin kredi erişimi artırılmalı ve yeşil lojistik teşvik edilmelidir.
• 77. “Acil Tarımsal Afet Yardım Risk Fonu”nun kurulmasına yönelik yasal ve kurumsal altyapı ile finans mekanizmaları oluşturulmalı ve yönetim süreçleri geliştirilmelidir.
• 78. Tarım sigortası sisteminde uydu teknolojileri ve yapay zekanın kullanımı geliştirilmeli; afetlerin tarıma etkilerinin azaltılmasına yönelik finansal araçlar oluşturulmalıdır.
• 79. Üretim planlaması modeli ile TARSİM süreçleri uyumlaştırılmalıdır.
• 80. Tarım sektöründeki meslek standartları netleştirilmeli ve çiftçi tanımı yeniden yapılmalıdır; tarımda rol alan kişilerin mesleki bilgileri artırılmalı ve eğitim, yayım ve danışmanlık bağı güçlendirilmelidir.
• 81. Arazi toplulaştırma çalışmalarına devam edilmeli ve bu süreç hızlandırılmalıdır.
• 82. Tarım diplomasisi alanında yetişmiş profesyonel insan gücü artırılmalı ve uluslararası kuruluşlar nezdinde Türkiye’nin temsiliyeti güçlendirilmelidir.
• 83. Türk tarım ürünlerinin marka imajı güçlendirilmeli; sertifikalı ürünler artırılmalı ve ihracatçıların yurtdışı örgütlenmeleri desteklenmelidir.
• 84. Gümrük Birliği’nin yeniden değerlendirilmesi çerçevesinde tarım ürünleri ticaretine ilişkin rejim revize edilmeli; AB Ortak Tarım Politikası’na uyum için yol haritası güncellenmeli ve sürecin hızlandırılması sağlanmalıdır.
• 85. Türkiye’nin liderliğinde, Türkiye merkezli bölgesel ve uluslararası tarımsal diplomasi platformları kurulmalıdır.