Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından yayımlanan bir blog yazısında, 2025 yılı Mart ayında gıda fiyatlarında görülen yüksek artışın sebeplerinden biri olarak Ramazan ayının etkisi değerlendirilmektedir. TCMB Kıdemli Ekonomisti Aslıhan Atabek Demirhan, Uzman Yardımcısı Muhammed Bahça ve Yardımcı Ekonomist S. Simin Bayraktar tarafından kaleme alınan “Ramazan Ayı ve Gıda Enflasyonu” başlıklı yazı, Merkezin Güncesi sayfasında okuyucularla buluşmuştur.
Blog yazısında, Türkiye için gerçekleştirilen iktisadi çalışmaların Ramazan ayının üretim ve fiyatlar üzerindeki önemli etkilerini ortaya koyduğuna dikkat çekilmektedir. Bu yazıda, Ramazan ayının fiyat istikrarı açısından kritik rol oynayan gıda fiyatları üzerindeki etkisini, hem makro veriler hem de yüksek frekanslı mikro veriler kullanarak detaylı bir şekilde incelemekteyiz.
2003-2024 yıllarına ait aylık enflasyon verilerini inceleyerek, gıda ve alkolsüz içecekler ile işlenmiş ve işlenmemiş gıda kategorileri üzerinde gerçekleştirdiğimiz analizler, Ramazan ayının gıda enflasyonu kalemleri üzerinde farklı etkileri olduğunu göstermektedir. Özellikle gıda ve alkolsüz içecekler genelinde ve işlenmemiş gıda aylık enflasyonu özelinde Ramazan ayının eş zamanlı etkisine ek olarak öncü ve gecikmeli etkilerin varlığı gözlemlenmektedir. Ancak işlenmiş gıda aylık enflasyonu üzerinde anlamlı bir etki bulunmamaktadır.
Araştırma bulgularımız, daha önceki çalışmalar ve saha gözlemleri ile de uyumlu olup, Ramazan ayının gıda ve alkolsüz içecek fiyatları üzerindeki yukarı yönlü baskının temel olarak işlenmemiş gıda ürünlerinden kaynaklandığını ortaya koymaktadır. Ramazan’ın işlenmemiş gıda fiyatları üzerindeki etkisini daha derinlemesine incelemek amacıyla, Tarım ve Orman Bakanlığı’nın Tarım Ürünleri Fiyat İzleme Sistemi (TÜFİS) verileri kullanılmaktadır.
Gıda perakende sektöründe önemli bir paya sahip olan zincir marketler ile yerel marketlere ait günlük fiyat verilerini içeren TÜFİS, her ürün için özel kimlik kodları ile fiyatların ürün ve market seviyesinde izlenmesine olanak tanımaktadır. Seçilmiş işlenmemiş gıda ürünleri için 2022-2024 yıllarına ait TÜFİS günlük verilerini kullanarak, Ramazan ayının ilk 15 günü 100 seviyesinde olacak şekilde oluşturduğumuz 15’er günlük fiyat endeksleri aşağıda sunulmuştur.
- Kırmızı et ve tavuk eti fiyatlarında, Ramazan ayı öncesinde başlayan artış eğiliminin Ramazan boyunca hızlandığı ve Ramazan sonrasında ise daha ılımlı seyrettiği dikkat çekmektedir.
- Bakliyat fiyatları için yapılan incelemelerde, fiyatların Ramazan ayı içerisinde yükseldiği, öncesi ve sonrası dönemlerde ise daha yatay bir seyir izlediği görülmektedir.
- Yumurta fiyatlarında ise, Ramazan ayı itibarıyla bir artış yaşanmakta, sonrasında ise düşüş gözlemlenmektedir.
İncelenen tüm ürünlerde Ramazan ayına bağlı fiyat artışlarının kalıcı hale gelme eğiliminde olduğu dikkati çekmektedir. Dolayısıyla, gerek modellemeler gerekse yüksek frekanslı veri analizleri, gıda ve alkolsüz içecekler ile işlenmemiş gıda fiyatlarında Ramazan ayının belirgin bir etkisi olduğunu ortaya koymaktadır.
Grafik 1’de verilen katsayıları kullanarak yaptığımız hesaplamalar, 2025 yılında Ramazan ayının Şubat ve Mart aylarında işlenmemiş gıda enflasyonunda sırasıyla 1,16 ve 3,53 puan; gıda ve alkolsüz içecekler enflasyonunda ise 0,75 ve 1,09 puan yukarı yönlü bir etki oluşturduğuna işaret etmektedir (Grafik 6 ve 7). Bu bağlamda, 2025 yılında Ramazan ayının manşet enflasyona gıda kaynaklı doğrudan etkisini yaklaşık 0,5 puan olarak hesaplıyoruz.
Özetle, güncel ve detaylı analiz bulgularımız, Ramazan ayında gıda fiyatları üzerinde özellikle işlenmemiş gıda kaynaklı yukarı yönlü bir baskı olduğuna işaret etmektedir. Bu çerçevede, 2025 yılı Mart ayında gıda fiyatlarında gözlemlenen yüksek oranlı artışlarda Ramazan ayının etkisinin önemli bir rol oynadığı değerlendirilmektedir.
