ABD Başkanı Donald Trump, küresel sağlık kuruluşu olan Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) COVID-19 salgını ve diğer uluslararası sağlık krizlerini kötü bir şekilde yönettiğini belirterek, ABD’nin bu organizasyondan ayrılacağını duyurdu. Trump, DSÖ’nün “üye ülkelerin uygunsuz siyasi etkilerinden” bağımsız hareket etme konusunda başarısız olduğunu ve ABD’den Çin gibi diğer büyük ülkelerin sağladığı finansal kaynaklarla orantısız bir şekilde “haksız yere ağır ödemeler” talep ettiğini ifade etti.
Trump, ikinci dönemine başlamasının hemen ardından, çekilme sürecine ilişkin bir yürütme emri imzalayarak, “Dünya Sağlık Örgütü bizi dolandırdı, herkes ABD’yi dolandırıyor. Bir daha böyle bir şey olmayacak” dedi. Bu karar, ABD’nin 12 ay içinde Birleşmiş Milletler sağlık kuruluşundan ayrılacağı ve bu kuruluşun faaliyetlerine yönelik tüm mali katkılarını durduracağı anlamına geliyor.
ABD, DSÖ’nün en büyük finansal destekçisi konumunda olup, toplam finansmanının yaklaşık %18’ini sağlamaktadır. DSÖ’nun 2024-2025 yılları için belirlediği en son bütçe ise 6,8 milyar dolar olarak kaydedilmiştir.
DSÖ Programları Riski Altında
ABD’nin bu ayrılma kararı, hem DSÖ içindeki hem de dışındaki birçok uzman tarafından, özellikle dünyanın en büyük bulaşıcı hastalıkları olan tüberküloz, HIV/AIDS ve diğer sağlık acil durumlarıyla mücadele eden programların riske gireceği yönünde değerlendirilmiştir. Trump’ın emri, yönetimin çekilme süreci devam ederken DSÖ pandemi anlaşmasıyla ilgili müzakerelerin durdurulmasını da içermektedir. Bu emre göre, DSÖ ile işbirliği yapan ABD hükümet personeli geri çağrılacak ve yeniden görevlendirilecektir. Hükümet, gerekli DSÖ faaliyetlerini devralacak ortaklar arayışına girecektir.
Emre dayanarak, hükümet, 2024 ABD Küresel Sağlık Güvenliği Stratejisini en kısa sürede gözden geçirerek iptal edecek ve yenisiyle değiştirecektir. DSÖ’ya en büyük bağış yapanlar arasında Bill & Melinda Gates Vakfı (bu fonların çoğu çocuk felcinin ortadan kaldırılmasına yönelik olsa da), küresel aşı grubu Gavi ve Avrupa Komisyonu ile Dünya Bankası yer almaktadır. Almanya, DSÖ’nun fonlarının yaklaşık %3’ünü sağlayarak en büyük ikinci ulusal bağışçı konumundadır.
Trump’ın İlk Döneminde DSÖ’ye Yönelik Tepkiler
Trump’ın DSÖ’dan çekilmesi beklenmedik bir durum değildi. 2020 yılında, ilk başkanlık döneminde DSÖ’yü, Çin’in COVID-19’un kökenleri konusunda “dünyayı yanıltma” çabalarına yardım etmekle suçlayarak, kurumdan ayrılma adımları atmıştı. DSÖ, bu iddiaları şiddetle reddediyor ve Pekin’e COVID-19’un enfekte hayvanlarla insan temasından mı yoksa yerel bir laboratuvar araştırmasından mı kaynaklandığını belirlemek için veri paylaşma konusunda baskı yapmaya devam ettiğini belirtiyor.
Trump ayrıca, ABD’nin DSÖ’ya yaptığı mali katkıları askıya alarak, bir asırdır dünyanın en kötü sağlık acil durumu ile mücadele ederken, 2020-2021 yıllarında önceki iki yıllık bütçelere kıyasla yaklaşık 200 milyon dolarlık bir kayba yol açtı. ABD yasalarına göre, DSÖ’den ayrılmak için bir yıllık bir bildirim süresi ve ödenmemiş ücretlerin ödenmesi gerekmektedir. Ancak ABD’nin çekilmesi son kez tamamlanamadan önce, Joe Biden, ülkenin 2020 başkanlık seçimlerini kazanarak, göreve başladığı ilk gün olan 20 Ocak 2021’de bu durumu sonlandırdı.
