Üst Düzey Görüşmeler: Amerika ve Rusya’nın Riyad’daki Müzakereleri
Üst düzey Amerikalı ve Rus yetkililer, Başkan Trump’ın Ukrayna’daki savaşı sona erdirmek amacıyla çabalarını artırdığı ve Kremlin’in Washington ile daha sıcak ilişkiler arayışında olduğu bir dönemde, Salı günü Suudi Arabistan’da en az üç yıldır gerçekleşen en kapsamlı müzakereler için bir araya geldiler. Riyad’daki bu önemli görüşmeler öncesinde, Rus yetkililer, ABD ile “normalleşme” arayışında olduklarını ve büyük Amerikan petrol şirketlerinin Rusya’ya geri dönme olasılıklarını gündeme getirdiler. Bu gelişmeler, Ukrayna ve Avrupa’da, Trump’ın Ukrayna’ya yönelik olası Rusya yanlısı bir barış anlaşması için çaba gösterebileceği endişesini artırdı.
Trump’ın Rusya Devlet Başkanı Vladimir V. Putin ile gerçekleştirdiği uzun telefon görüşmesinden bir hafta geçmeden yapılan bu toplantı, öğle namazı için kısa bir süre ertelendi ve ardından devam etti. “Birlikte çalışarak büyük faydalar elde edeceğiz” ifadesini kullanan Trump, iki liderin Amerika Birleşik Devletleri ve Rusya’nın “bir gün birlikte çalışarak elde edecekleri” “büyük faydadan” bahsettiklerini ve Ukrayna’daki savaşı sona erdirmek için “hemen müzakerelere başlamayı” kabul ettiklerini dile getirdi.
ABD heyetine Dışişleri Bakanı Marco Rubio; Ulusal Güvenlik Danışmanı Michael Waltz; ve Trump’ın Ortadoğu elçisi ve uzun zamandır arkadaşı olan Steve Witkoff liderlik etti. Bu heyet, Salı günü Riyad’daki Diriyah Sarayı’nda Rusya Dışişleri Bakanı Sergey V. Lavrov ve Putin’in dış politika danışmanı Yuri Ushakov ile bir araya geldi. Rusya’nın egemen servet fonu başkanı Kirill Dmitriev’in daha sonra görüşmelere katılması bekleniyordu.
Güveni Yeniden İnşa Etmek
Ushakov, Riyad’a indikten sonra gazetecilere, görüşmelerin amacının “Rusya ve Washington arasındaki ilişkinin gerçek bir normalleşmesini başlatmak” olacağını ifade etti. Geçtiğimiz hafta Rusya’da hapsedilen bir Amerikalı öğretmenin serbest bırakılması için Witkoff ile birlikte çalışan Dmitriev, “iletişimi yeniden kurmak, güveni yeniden inşa etmek, başarıyı yeniden inşa etmek” için ABD ile ekonomik işbirliğini yeniden başlatmayı hedeflediklerini belirtti. Dmitriev, görüşmeler başlamadan önce yaptığı bir röportajda, “ABD’li petrol devleri Rusya’da çok başarılı işler yaptı,” diyerek ülkelerin ticari bağlarını yeniden kurma konusunda umutlu olduklarını vurguladı. “Bir noktada geri döneceklerine inanıyoruz, çünkü Rusya’nın onlara Rus doğal kaynaklarına erişim için verdiği bu fırsatlardan neden vazgeçsinler ki?” diye ekledi.
Enerji, Görüşülen Konular Arasında
Exxon Mobil gibi önde gelen Batılı petrol şirketleri, Putin’in Ukrayna’ya tam ölçekli işgali nedeniyle oluşan öfkenin ardından Rusya’dan çekilme kararı almıştı. Trump ve Kremlin’e göre, enerji ve ekonomik bağlar, geçen hafta Putin ile Trump arasında yapılan görüşmelerin önemli konularından biriydi. Rus yorumcular, Trump yönetimi ile yapılan görüşmelerin ve Ukrayna’da bir barış anlaşmasının, Biden yönetiminin Moskova’ya uyguladığı ağır yaptırımları kaldırmasının yolunu açabileceği umudunu ifade ettiler. Dmitriev, Amerikan başkanının kâr ve doğal kaynaklara olan ilgisini göz önünde bulundurarak Trump ekibiyle etkileşimde bulunmayı umuyor gibi görünüyordu. Amerikan heyetine, Amerikan şirketlerinin Rusya’dan ayrılarak 300 milyar dolar kaybettiğini gösteren bir tahmin sunacağını söyledi. “Tüm gerçekleri masaya koymalı ve ardından yalnızca ideolojik dogmalara değil, gerçeklere dayalı bir tartışma yapmalıyız. Başkan Trump’ın başarıya odaklandığını gördük,” dedi.
Salı günkü görüşmeler, Putin’in 2022’nin başlarında gerçekleştirdiği işgalden sonra, üst düzey Amerikan ve Rus yetkililerin yüz yüze geldiği ilk seferdi. Bu toplantı, Trump’ın eski Başkan Joseph R. Biden Jr.’ın işgalden sonra uygulamaya çalıştığı Rusya’nın diplomatik izolasyonunu sona erdirme çabasının bir başka aşaması olarak değerlendirildi. Rubio, Pazar günü CBS’de yayınlanan “Face the Nation” programında “Burada barışa doğru ilerleme olasılığı varsa, Ruslarla konuşmamız gerekecek,” şeklinde bir açıklama yaptı.
Ancak Avrupa ve Ukrayna’da, Salı günü planlanan görüşmelerin haberi kafa karışıklığı ve endişeyle karşılandı. Rubio, görüşmeleri ön hazırlık olarak nitelendirirken, Avrupa’da, Trump’ın Rusya’ya yaklaşımının Amerika Birleşik Devletleri’nin müttefikleriyle koordine edilmediği yönünde yaygın eleştiriler gündeme geldi. Ukraynalı yetkililer, kendi katılımları olmadan müzakere edilen ülkeleriyle ilgili herhangi bir anlaşmayı reddedeceklerinde ısrar ettiler.
Zelensky: Biz Olmadan Yapılan Hiçbir Anlaşmayı Kabul Etmeyiz
Ukrayna Devlet Başkanı Volodymyr Zelensky, Pazartesi günü “Bizim hakkımızda bizim olmadan yapılan hiçbir anlaşmayı kabul edemeyiz,” diyerek net bir tutum sergiledi. Zelensky bu hafta Körfez bölgesindeydi ve burada birkaç ülkenin Ukrayna savaşında arabulucu rolü oynamak için Moskova, Kiev ve Batı ile ilişkilerini kullanmaya çalıştığını ifade etti. Pazartesi günü, esir değişimi ve Ukraynalı çocukların Rusya’dan geri dönüşü hakkında görüşmek üzere Birleşik Arap Emirlikleri’ndeydi. Salı günü ise Türkiye’nin başkenti Ankara’da Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile bir araya gelecekti. Ukraynalı yetkililer ayrıca Zelensky’nin bu hafta Suudi Arabistan’da olacağını ancak Ukrayna’nın ABD-Rusya görüşmelerine davet edilmediğini bildirdi. Kremlin dış politika danışmanı Ushakov, Ukraynalılarla üçlü bir toplantı için plan olmadığını belirterek, “Buraya Amerikalı meslektaşlarımızla müzakereler yapmak için geldik,” dedi.
Suudi Arabistan’a Prestij
Suudi Arabistan’ın fiili yöneticisi Veliaht Prens Muhammed bin Selman için bu görüşmelere ev sahipliği yapmak, Orta Doğu’nun ötesine uzanan bir etkiye sahip küresel bir liderlik statüsünü pekiştirmek için büyük bir fırsat sundu. Suudiler, Dışişleri Bakanlığı’nın açıklamasında, Rusları ve Amerikalılar’ı “Krallığın dünyadaki güvenliği ve barışı artırma çabalarının bir parçası olarak” karşıladıklarını ifade ettiler. Orta Doğu’daki diğer ülkeler gibi Suudi Arabistan da Ukrayna savaşında taraf olmaktan kaçındı ve Rusya ile yakın bağlar kurarak Ukrayna’ya insani yardım gönderdi. Geçtiğimiz Haziran ayında İsviçre’de Rusya’yı dışlayan bir Ukrayna barış konferansı düzenlendiğinde, Suudi Arabistan ve komşu Birleşik Arap Emirlikleri nihai ortak bildiriyi imzalamayı reddetmişti. Salı günü, iki üst düzey Suudi yetkili – Dışişleri Bakanı Prens Faysal bin Ferhan ve Ulusal Güvenlik Danışmanı Musaed el-Aiban – toplantının başında Amerikalı ve Rus yetkililerle birlikte masaya oturdu.
