Dijital Türk Lirası: Fayda ve Fırsatlar
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), dijital para konusundaki çalışmalarına 2020 yılında kavram ispatı ile başlamıştır. TCMB Bilişim Uzman Yardımcısı Mustafa Mert Aşkaroğlu, Enes Karayel, TCMB Genel Müdür Yardımcısı Bilgehan Kürşad Öz ve TCMB Danışmanı Ahmet Semih Tunalı tarafından kaleme alınan “Dijital Türk Lirası: Fayda ve Fırsatlar” başlıklı analizde, dijital paranın Türkiye bağlamındaki faydaları ve fırsatları detaylı bir şekilde ele alınmıştır.
TCMB, Merkez Bankası Dijital Türk Lirası Ar-Ge Projesi kapsamında çalışmalarına devam etmektedir. İlk aşaması olan kavram ispatı çalışmaları başarıyla tamamlanmış ve 2022 yılında gerekli ortamların kurulmasına yönelik adımlar atılmıştır. 2022 yılının sonunda pilot testler kapsamında Dijital Türk Lirası Sistemi üzerinde ilk ödeme işlemleri gerçekleştirilmiştir. 2023 yılında pilot testler devam etmiş ve ilk faz tamamlanmıştır. TCMB, Faz-1 değerlendirme raporunu Aralık 2023’te yayımlamış ve projenin bu aşamasında benimsenen tasarım tercihleri ile yaklaşımlar kamuoyu ile paylaşılmıştır. Faz-2 çalışmaları, dijital Türk lirasının iktisadi, hukuki ve güvenlik yönlerini de kapsamlı bir şekilde ele almayı hedeflemektedir.
Dijital Paranın Türkiye Bağlamında Fayda ve Fırsatları
- Dijital Türk lirasının, piyasaya sürülmesi sonrasında çeşitli katkılar sağlaması beklenmektedir. Bu katkılar arasında, tamamlayıcı bir ödeme kanalı oluşturulması, finansal kapsayıcılığın artırılması ve ödemelerdeki bölünmüşlüğün azaltılması yer almaktadır.
- Mevcut dijital ödemelerde kullanılan banka parasının yanı sıra, dijital para sistemi ile merkez bankası parasının anlık ve 7/24 dolaşımı sağlanacaktır.
- Finansal sistemdeki yaygın erişim ve katılım göz önüne alındığında, dijital Türk lirası, dijital ödeme hizmetlerine her vatandaşın erişimini kolaylaştıracak bir fırsat sunmaktadır.
- Dijital Türk lirası, Türkiye’deki finansal teknolojiler sektörü için önemli bir büyüme potansiyeli taşımaktadır. Bu nedenle, dijital paranın finansal inovasyon altyapısının temel bir unsuru olması ve dijital para etrafında platformların inşa edilmesi beklenmektedir.
- TCMB, dijital parayı her türlü dijital ticaret akışında kullanılabilecek yeknesak bir değişim aracı olarak tasarlamaktadır. Bu sayede, ülke parasının dijital işlemlerde sorunsuz bir şekilde işlevsel kalması sağlanacaktır.
TCMB’nin Fayda ve Fırsatlara İlişkin Tasarım Tercihleri
- TCMB, dijital Türk lirasını anlık ödeme sistemi FAST’a paralel, ayrı bir çözüm olarak tasarlamaktadır. Bu, parasal egemenliğin sürdürülmesine yardımcı olacak ve kullanıcı tercihleri için çeşitlilik sağlayacaktır.
- Dijital Türk lirası, banka hesabı gerektirmeyen bir model ile tüm vatandaşların kullanımına sunulacaktır. Bu sayede, dijital ödemelerin ve transferlerin artması beklenmektedir.
- Programlanabilirlik katmanı, akıllı ödemelerin geliştirilmesi için önemli fırsatlar sunacaktır. Kamu kurumları ve farklı lisanslı aktörler, programlanabilir ödemelerin kullanımında yer alabilecektir.
- Dijital para, çevrimdışı da kullanılabilen yasal bir ödeme aracı olarak ödemelerde yeknesaklık sağlayacaktır. Kullanıcıların dijital para ile ödeme yapma seçeneği, zorunlu olmadan kendi tercihleri doğrultusunda gerçekleşecektir.
- Dijital Türk lirasının sürekliliği için Ar-Ge faaliyetlerinin tedavül sonrasında da devam etmesi planlanmaktadır. Kuantum bilişim gibi dinamik teknolojilerin bu süreçte kritik öneme sahip olacağı öngörülmektedir.
