Altın Fiyatları ve Piyasalara Etkisi: TCMB’nin Analizi
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) blog sayfasında yayımlanan bir analiz, Eylül 2023 sonrası dönemde altın fiyatlarındaki belirgin artışın konut ve otomobil piyasalarında talep artışına yol açtığını ortaya koyuyor. TCMB’de müdür olarak görev yapan Mehmet Selman Çolak ve uzman Mehmet Emre Şamcı tarafından kaleme alınan “Altın Fiyatı Kaynaklı Servet Artışının Konut ve Otomobil Piyasalarına Etkisi” başlıklı yazı, Merkezin Güncesi sayfasında okuyucularla buluştu.
Yazıda, Türkiye’de il bazında altın mevduat tercihlerindeki farklılıkların altın fiyatındaki artışın konut ve otomobil gibi dayanıklı mal piyasalarındaki etkilerini incelemek için kullanıldığı vurgulanıyor. TCMB’nin blogunda, şu tespitlere yer veriliyor:
- Küresel ölçekte artan jeopolitik belirsizlikler ve merkez bankalarının yoğun altın alımları sonucunda, Eylül 2023 – Nisan 2025 döneminde uluslararası piyasalarda altın fiyatları ABD doları cinsinden yaklaşık %77 oranında bir artış göstermiştir.
- Bu fiyat artışının etkisiyle, ülkemizde geleneksel servet tutma aracı olan altının mevduat içindeki payında belirgin bir artış yaşanmıştır.
- Altın fiyatlarındaki yükseliş, Türkiye’de tasarruflarının önemli bir kısmını altın cinsinden tutan kesimler için önemli ölçüde bir servet artışı anlamına geliyor. Bu durumun, talep üzerinde yukarı yönlü bir etki yapması bekleniyor.
İl bazında altın mevduat tercihlerindeki farklılıkları göz önünde bulundurarak, bu yazıda altın fiyatındaki artışın konut ve otomobil gibi alım satıma konu olan dayanıklı mal piyasalarındaki etkileri detaylı bir şekilde inceleniyor. Altın mevduatının tasarruf mevduatına oranının, 2023 yılı Eylül ayında iller arasında önemli ölçüde farklılık gösterdiği görülüyor. Bu dönemde iller arasında büyük ölçüde ayrışmaya neden olacak bir gelişme yaşanmamış olması, altın fiyatının servet artışı kanalıyla konut ve otomobil piyasalarındaki etkilerini inceleme fırsatı sunuyor.
Servet etkisinin varlığına yönelik önemli bir ipucunu, mevduattaki altın payının yüksek olduğu illerdeki konut birim fiyatlarının 2023 yılı son çeyreğinden itibaren diğer illerden belirgin ölçüde ayrışmasında gözlemliyoruz. Altın fiyatları kaynaklı servet artışının konut ve otomobil piyasalarındaki etkilerini ampirik olarak test etmek amacıyla, iller arasında altın mevduatı oranındaki farklılaşmayı dikkate alan bir farkların farkı analizi gerçekleştiriyoruz.
Altın fiyatlarındaki artış öncesinde konut birim fiyatları ile altın mevduat oranı arasında anlamlı bir ilişki gözlemlenmezken, 2023 yılı 4. çeyreği ve sonrasında altın mevduat oranı ile konut birim fiyatları arasında pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki ortaya çıkmaktadır. Konut fiyatlarını belirleyen zamana bağlı diğer özellikler kontrol edildiğinde, altın fiyatlarındaki artış, ortalama altın mevduatı oranına sahip bir il için 2023 3. çeyrek sonrası dönemde konut birim fiyatlarında ortalama %11 oranında bir ilave artış ile ilişkilidir.
Altın payı ve konut fiyatlarındaki pozitif ilişki göz önünde bulundurulduğunda, altın kaynaklı servet etkisinin konut fiyatlarında yukarı yönlü bir etki yarattığı söylenebilir. Ancak, toplam konut satış adedinde altın mevduatı oranına göre anlamlı bir göreli farklılaşma gözlenmemektedir. Bu durum, kısa vadede konut arzının esnek olmaması nedeniyle artan talebin fiyatlara yansıdığına ve bu nedenle satışlarda anlamlı bir artışın olmadığını göstermektedir.
Servet etkisinin daha belirgin olmasını beklediğimiz ipoteksiz satışların toplam konut satışlarındaki payı, mevduatta altın oranı arttıkça göreli olarak yükselmektedir. Bu durum, hanehalkının altın bazlı kazançlarını kredi koşullarından bağımsız olarak doğrudan konut alımına yönlendirdiğine ve sıkı finansal koşullara rağmen talebin servet etkisi kaynaklı olarak dirençli olduğuna dair bir işaret niteliğindedir.
Otomobil satışları ise altın fiyatlarındaki artış sonrası, yüksek altın mevduatı oranına sahip illerde göreli olarak artış göstermektedir. Konuttan farklı olarak otomobil arzının nispeten esnek olması, talep artışının doğrudan satışlarda gözlenmesine olanak tanımaktadır. Özetle, yapılan analizler Eylül 2023 sonrası dönemde altın fiyatlarındaki keskin artışın konut ve otomobil piyasalarında talep artışına neden olduğunu ortaya koymaktadır. Talep artışı, arzı esnek olmayan konut piyasasında fiyatlarda, arzı nispeten esnek olan otomobil piyasasında ise satış adetlerinde artış olarak karşımıza çıkmaktadır.
