Dünya Bankası Grubu’nun Türkiye’ye Deprem Sonrası Desteği
Dünya Bankası Grubu’na bağlı olan Uluslararası Finans Kurumu (IFC) Türkiye ve Orta Asya Ülke Direktörü Wiebke Shlomer, Dünya Bankası Türkiye Temsilcisi Humberto Lopez ve Çok Taraflı Yatırım Garanti Ajansı (MIGA) Sanayiler Direktörü Muhamet Bamba Fall, 6 Şubat 2023 tarihinde meydana gelen depremler sonrasında Türkiye’ye sağlanan destekleri ele alan bir makale kaleme aldılar. Bu süreçte, Dünya Bankası Grubu, deprem sonrası Türkiye’nin iyileştirme çabalarını desteklemek amacıyla kaynaklarını hızla harekete geçirmiştir.
Dünya Bankası Grubu, iki yıl önce yaşanan felaketin ardından Türkiye’nin altyapısını yeniden inşa etmeye ve küçük işletmelere odaklanarak 3 milyar dolardan fazla destek sağlamıştır. Bu girişimlerle, sadece hasar gören yapıları onarmakla kalmayıp, aynı zamanda Türkiye’nin geleceği için de sağlam bir temel oluşturmayı hedeflemiştir.
Altyapının Yeniden İnşası ve Sağlık Tesisleri
Dünya Bankası tarafından finanse edilen 1,45 milyar dolarlık iki önemli projeyle, hasar görmüş altyapının yeniden inşası gerçekleştirilirken, kırsal alanlarda 7 bin konutun sağlanması planlanmaktadır. Ayrıca, MIGA, depremden etkilenen Gaziantep’te biri 1875 yataklı olmak üzere, 6 yeni hastanenin finansmanı için 952 milyon dolarlık bir garanti sağlamıştır. Bu tesisler, gelecekteki olası depremlere dayanacak şekilde tasarlanmıştır.
Özel Sektör Destekleniyor
Depremden etkilenen 11 ilde, yaklaşık yarım milyon özel işletmenin toparlanması amacıyla krediye erişim, iş sürekliliği planlaması ve dijital dönüşüm gibi konularda finansal yardım ve teknik destek sağlanmaktadır. IFC, küçük işletmelere yönelik 530 milyon dolarlık bir fon ve yaklaşık 430 milyon dolarlık finansmanla kredi erişimini artırmayı başarmıştır. Bu sayede, 55 binden fazla KOBİ için finansman imkanı sunulmuştur.
Özellikle deprem bölgesinde toplumsal cinsiyet kapsayıcılığını güçlendirmek ve istihdam yaratmak amacıyla Türkiye Sınai Kalkınma Bankası’na 100 milyon dolarlık yeni bir kredi sağlanmıştır. Ayrıca, depremden etkilenen işletmelere yönelik Mikro, Küçük ve Orta Ölçekli İşletmelerin Canlanması Destek Projesi Eylül 2023’te başlatılmış ve 39 bin 680 KOBİ’ye finansal destek verilmiştir. Böylece, Dünya Bankası Grubu tarafından desteklenen KOBİ sayısı yaklaşık 95 bine ulaşmıştır. Türkiye Küçük Sanayi Sitelerinin Yeniden İnşası ve Bölgesel Ekonomik İyileşme Projesi ile de 1600 mikro işletmeye ev sahipliği yapacak afete dirençli 7 küçük sanayi sitesinin kurulması için 600 milyon dolarlık bir finansman sağlanmıştır.
Büyük Şirketlere Yönelik Destekler
Deprem bölgesindeki büyük şirketlerin dayanıklılığını artırmak için yeşil krediler de sağlanmaktadır. Bu bağlamda, IFC, Sanko Holding’e Kahramanmaraş, Adıyaman ve Gaziantep’te yeni yeşil sertifikalı üretim tesislerinin inşası dahil olmak üzere depremden zarar gören altyapının yeniden inşası ve faaliyetlerin canlandırılması için 150 milyon dolarlık yeşil kredi desteği sağlamıştır. Ayrıca, IFC, Ülker’in sürdürülebilirlik, kaynak verimliliği ve sera gazı emisyonlarının azaltılması hedeflerini kapsayan çok yıllık yatırım programını desteklemiştir. Bu yatırım, Ülker’in Türkiye’deki tesislerinde yapısal iyileştirmeler yapılmasını ve Topkapı ile Gebze’deki fabrikalarının depreme karşı daha dayanıklı hale getirilmesini içermektedir.
Yeni Destek Paketleri ve Ek Kaynaklar
Türk halkının deprem sonrası toparlanma çabalarına destek olmak amacıyla yaklaşık 1 milyar dolarlık yeni paketler devreye alınacaktır. Dünya Bankası, 2024 sonuna kadar bölgeye 3 milyar dolarlık kaynak sunmayı planlarken, bu yıl için de ek 1 milyar dolarlık kaynak ayrılmıştır. Böylece, Dünya Bankası’ndan bölgeye toplamda 4 milyar dolarlık bir kaynak sağlanmış olacaktır. Bu finansman, deprem bölgesindeki altyapı, sağlık, su dağıtım sistemi ve hastaneler gibi projelerde kullanılacaktır.
Uluslararası Destekler ve İşletmelere Yönelik Krediler
Kahramanmaraş merkezli depremlerin ardından, uluslararası finans kuruluşları da bölgeye yönelik projeleri destekleme kararı almış ve sağlanan destekler bölgenin kalkınması için kullanılmaktadır. Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD), bu bağlamda 1,5 milyar euroluk bir finansman paketi oluşturmuş ve bölgedeki özel sektör projelerine 1 milyar euro finansman aktarmıştır. Ayrıca, Asya Altyapı Yatırım Bankası da deprem bölgesindeki yol, tünel ve köprülerin yenileme çalışmaları için yaklaşık 187 milyon euroluk bir finansman sağlamıştır.
Uluslararası İslami Ticaret Finans Kuruluşu, depremden etkilenen işletmelerin uluslararası ticaretinin desteklenmesi için Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası’na 100 milyon dolar, Türkiye Sınai Kalkınma Bankası’na ise 50 milyon dolar finansman sağlamıştır. İslam Kalkınma Bankası da Hazine ve Maliye Bakanlığı ile deprem bölgesine yönelik finansman anlaşması imzalamıştır. Bu anlaşma kapsamında, Türk Eximbank’a yönelik 100 milyon dolar finansman sağlanmıştır ve bu finansmanın deprem bölgesindeki ihracatçıların ihtiyaçlarının karşılanmasında kullanılacağı belirtilmiştir.
Hazine Destekli Kefalet ile İşletmelere Kredi İmkanı
Hazine ve Maliye Bakanlığı, Hazine destekli kefalet sistemini deprem bölgesi için etkin bir şekilde kullanmaktadır. Depremden etkilenen işletmelere Hazine kefaleti ile toplamda 30 milyar 529 milyon lira kredi imkanı sağlanmış, bu kapsamda bugüne kadar 18 milyar 346 milyon lira kredi kullandırılmıştır. Kefalet tutarı ise 16 milyar 297 milyon lira olmuştur.
