Dünya Bankası’ndan Yatırımlara İlişkin Önemli Açıklamalar
Dünya Bankası, gelişmekte olan ekonomilere yönelik uluslararası doğrudan yatırımların, ekonomik büyümenin ve yaşam standartlarının artışında kritik bir rol oynadığını vurguladı. Bankanın en güncel verilerine göre, 2023 yılında gelişmekte olan ülkelerin yalnızca 435 milyar dolar uluslararası doğrudan yatırım çektiği belirtildi. Bu rakam, 2005 yılından bu yana kaydedilen en düşük seviye olarak kayıtlara geçti. Ayrıca, bu düşüşün, gelişmiş ekonomilere yönelik yatırım akışındaki ciddi yavaşlamalarla örtüştüğü ifade edildi. Yüksek gelirli ülkelerin 2023 yılında aldığı yatırım miktarının da 336 milyar dolar olduğu ve bunun 1996 yılından bu yana en düşük seviye olduğu açıklandı.
Açıklamada, 2023 yılında yabancı yatırım girişlerinin, gelişmekte olan ekonomilerin Gayri Safi Yurt İçi Hasılası’nın (GSYH) yalnızca yüzde 2,3’üne denk geldiği, bu oranın ise 2008’de görülen zirvenin yarısı olduğu belirtildi.
Yabancı Yatırımların Yoğunlaşması
Yatırım anlaşmalarının, taraf ülkeler arasında uluslararası doğrudan yatırım akışlarını yüzde 40’tan fazla artırma eğiliminde olduğu vurgulandı. Ancak, 2010-2024 döneminde yalnızca 380 yeni yatırım anlaşmasının yürürlüğe girdiği, bu sayının 1990’ların seviyelerinin üçte biri kadar olduğu ifade edildi. Son on yılda imzalanan yeni ticaret anlaşmalarının sayısının da yarı yarıya düştüğü belirtilerek, 2010’larda yılda ortalama 11 olan sayının, 2020’lerde yılda 6’ya gerilediği aktarıldı.
Yabancı yatırımların, doğru koşullar altında güçlü bir ekonomik büyüme kaynağı olduğuna dikkat çekilirken, bu yatırımların genellikle en büyük ekonomilerde yoğunlaştığı ifade edildi. 2012-2023 yılları arasında, gelişmekte olan ekonomilere giden uluslararası doğrudan yatırımların yaklaşık üçte ikisinin yalnızca 10 ülkeye gittiği belirtildi. Çin’in toplamın neredeyse üçte birini, Brezilya’nın yüzde 10’unu, Hindistan’ın ise yüzde 6’sını aldığı bilgisi paylaşıldı. En yoksul 26 ülkenin, toplam yabancı yatırımların sadece yüzde 2’sini alabildiği kaydedildi. Ayrıca, son on yılda gelişmekte olan ülkelere gelen yabancı yatırımların neredeyse yüzde 90’ının gelişmiş ekonomiler tarafından sağlandığı ifade edildi.
Küresel İşbirliği ve Politika Önerileri
Dünya Bankası, kalkınma hedeflerine ulaşmak için gerekli politika adımlarına dikkat çekerek, yatırım kısıtlamalarının gevşetilmesinin önemini vurguladı. Gelişmekte olan ekonomiler için belirlenen politika öncelikleri arasında, yabancı yatırım çekme çabalarını artırmak, yabancı yatırımların ekonomik faydalarını çoğaltmak ve küresel işbirliğini ilerletmek yer aldı.
Dünya Bankası Başekonomisti ve Kıdemli Başkan Yardımcısı Indermit Gill’in açıklamalarında, “Şu anda tanık olduğumuz şey, kamu politikalarının bir sonucu” değerlendirmesi yapıldı. Uluslararası doğrudan yatırımlar yeni dip seviyelere inerken, kamu borcunun rekor seviyelere ulaştığı belirtildi. Gill, “Ancak son yıllarda hükümetler, yatırımı ve ticareti teşvik etmek yerine engeller koymakla meşguldü. Bu kötü alışkanlıktan vazgeçmeleri gerekecek” ifadelerini kullandı.
Dünya Bankası Başekonomist Yardımcısı ve Beklentiler Grubu Direktörü Ayhan Köse de, gelişmekte olan ekonomilere yönelik yabancı yatırımlardaki keskin düşüşün alarm verici olduğunu vurguladı. Bu yavaşlamayı tersine çevirmenin sadece ekonomik bir zorunluluk olmadığını, aynı zamanda istihdam oluşturma, sürdürülebilir büyüme ve kalkınma hedeflerine ulaşmak açısından da gerekli olduğunu ifade etti. Köse, “Bu da hem iç reformlarda cesur adımlar hem de sınır ötesi yatırımları yeniden canlandırmak için kararlı küresel işbirliği gerektiriyor” değerlendirmesini yaptı.
