Dünya Ekonomik Forumu tarafından yayımlanan 2025 İşlerin Geleceği Raporu, gelecekteki meslek trendlerine dair önemli bulgular sunuyor. Türkiye’de gerçekleştirilen anket çalışmaları, TÜSİAD ve Sabancı Üniversitesi Rekabet Forumu iş birliğiyle yapılmış olup, 2030 yılına kadar iş gücü piyasasında yaşanacak dönüşümün işlerin yüzde 22’sini etkileyeceğini ortaya koyuyor. Bu dönüşüm sonucunda 170 milyon yeni iş rolü ortaya çıkarken, 92 milyon rolün ortadan kalkması bekleniyor. Nihayetinde, net 78 milyonluk bir iş artışı öngörülmektedir.
Teknolojik ilerlemeler, demografik değişimler, jeoekonomik gerilimler ve ekonomik baskılar, dünya çapında sektörleri ve meslekleri yeniden şekillendiren başlıca itici güçlerdir.
Türkiye’de Enerji Teknolojileri İş Modellerini Değiştirecek
Genişleyen dijital erişimin, 2025-2030 döneminde Türkiye’deki iş gücü piyasasında önemli değişimlere yol açması bekleniyor. Bu durum, yerel firmaların yapay zeka ve robotik gibi teknolojileri daha yoğun bir şekilde benimsemesinin önünü açacak. Türkiye’deki şirketlerin %60’ı, enerji teknolojilerinin iş modellerini dönüştüreceğini öngörüyor. Bu beklentiler, ülkede en hızlı büyümesi beklenen iş rolleri listesini de şekillendiriyor: Robotik Mühendisleri, Yenilenebilir Enerji Mühendisleri ve Otonom ve Elektrikli Araç Uzmanları, gelecekte öne çıkması beklenen meslekler arasında yer alıyor.
İşverenler, Türkiye’de 2030 itibarıyla iş başında gereken becerilerin %44’ünün değişeceğini tahmin ediyor; bu oran, küresel ortalama olan %39’un üzerinde. Yapay zeka, büyük veri, teknolojik okuryazarlık ve siber güvenlik, ülkede en hızlı büyümesi beklenen beceriler olarak öne çıkıyor. Ayrıca, çok dilli yetkinliklerin öneminin de küresel ortalamaya göre daha yüksek bir artış göstermesi dikkat çekiyor.
En Büyük Engel: Beceri Açığı
Dünya genelinde binin üzerinde şirketin katılımıyla hazırlanan rapor, iş dünyasının dönüşümünün önündeki en büyük engelin beceri açığı olduğuna işaret ediyor. İşverenlerin %63’ü, karşılaştıkları en önemli zorluğun beceri eksikliği olduğunu vurguluyor. Mevcut işlerde gerekli becerilerin yaklaşık %40’ının değişmesi bekleniyor. Yapay zeka, büyük veri ve siber güvenlik alanındaki teknoloji becerilerine olan talep hızla artarken, yaratıcı düşünme, dayanıklılık, esneklik ve çeviklik gibi insani becerilerin de kritik önemi devam edecektir. Hızla değişen iş piyasasında, her iki beceri türünü de barındıran birleşik bir beceri setinin giderek daha gerekli hale gelmesi bekleniyor.
Ön saflarda yer alan roller ile bakım ve eğitim gibi temel sektörlerin, 2030 yılına kadar en yüksek iş artışını yaşaması öngörülüyor. Yapay zeka ve yenilenebilir enerji alanındaki gelişmeler, iş piyasasını yeniden şekillendirerek teknoloji veya uzmanlık gerektiren birçok rolde talebi artırıyor. Buna karşılık, grafik tasarımcılar gibi rutin bazı rollerin talebinde gerileme gözlemleniyor.
“Üretken yapay zeka ve hızla değişen teknolojik ekosistem hem eşsiz fırsatlar sunuyor hem de ciddi riskler yaratarak sektörleri ve iş gücü piyasalarını dönüştürüyor,” diyen Dünya Ekonomik Forumu İş, Ücretler ve İş Yaratma Bölümü Başkanı Till Leopold, şirketler ve hükümetlerin becerilere yatırım yaparak adil ve dayanıklı bir küresel iş gücü inşa etmek için bugünden harekete geçmesi gerektiğini belirtiyor.
2030’daki İş Piyasasında Önemli Değişimler Bekleniyor
Tarım işçileri, kuryeler ve inşaat işçileri gibi ön saflardaki roller, 2030 yılı itibarıyla en büyük mutlak iş artışını yakalayacak. Nüfus eğilimleri ve temel sektörlerdeki artan taleple birlikte hem hemşireler gibi bakım sektörü çalışanları hem de eğitim alanındaki profesyoneller için önemli bir büyüme öngörülüyor. Yapay zeka, robotik ve özellikle yenilenebilir enerji ile çevre alanlarındaki gelişmeler, bu uzmanlıkları gerektiren rollere olan talebi artırması bekleniyor. Öte yandan, kasiyerler ve idari asistanlar gibi zaten gerileme eğiliminde olan rollere, üretken yapay zekanın yarattığı dönüşüm nedeniyle grafik tasarımcıların da eklenmesi dikkat çekiyor.
120 Milyon Çalışan İşsizlik Riskiyle Karşı Karşıya
Küresel ölçekte iş dünyasının dönüşümünü en çok zorlayan etmen olan beceri açığı, işverenlerin %63’ü tarafından geleceğe hazırlanmada başlıca engel olarak görülüyor. Küresel iş gücünün 100 kişi olarak temsil edildiği bir senaryoda, 59 kişinin 2030’a kadar yeniden beceri kazanması veya mevcut becerilerini geliştirmesi gerekecek. Ancak bu kişilerin 11’inin söz konusu eğitim imkanlarına erişemeyeceği tahmin ediliyor. Bu da orta vadede 120 milyonu aşkın çalışanın işsiz kalma riskiyle karşı karşıya olabileceği anlamına geliyor.
Yapay zeka, büyük veri ve siber güvenlik alanlarındaki becerilere olan talebin en hızlı şekilde artması öngörülürken, analitik düşünme, bilişsel beceriler, dayanıklılık, liderlik ve iş birliği gibi insani beceriler de kritik önemini koruyor. Birçok gelişen iş kolunda, teknoloji ve insani becerileri harmanlayan birleşik beceri setine giderek daha fazla talep olacağı belirtiliyor.
Şirketler İşgücünü Azaltmayı Hedefliyor
Yapay zeka, iş modellerini önemli ölçüde dönüştürüyor. Küresel ölçekte işverenlerin yarısı, yapay zekanın sunduğu yeni fırsatları değerlendirmek amacıyla faaliyetlerini yeniden konumlandırmayı planlıyor. Bu değişime yönelik en yaygın yaklaşım, çalışanların yeniden beceri kazanmasına veya becerilerini geliştirmesine yatırım yapmaktır. İşverenlerin %77’si bu doğrultuda adım atmayı planlıyor. Bununla birlikte, %41’i yapay zekanın otomatikleştireceği bazı görevler nedeniyle iş gücünü azaltmayı öngörüyor. İşverenlerin neredeyse yarısı, yapay zekadan etkilenen pozisyonlardaki çalışanlarını farklı departmanlara kaydırmayı planlayarak hem beceri açığını kapatmayı hem de teknolojik dönüşümün insan üzerinde yaratabileceği olumsuz etkileri hafifletmeyi hedefliyor.
Hızla gelişen teknolojiler, iş dünyası liderlerini, politika yapıcıları ve çalışanları iş birliğine zorluyor. Tüm paydaşların, bir yandan iş gücünü bu değişimlere hazırlamaya çalışırken diğer yandan da sektörler ve ülkeler arasında ortaya çıkabilecek işsizliği önlemek için sorumluluk alması gerekecek.
Maliyetler İş Modellerini Değiştirecek
Yaşam maliyetlerindeki artış, işgücü piyasasında dönüşüme neden olan başlıca etkenlerden biri olarak öne çıkıyor. İşverenlerin yarısı, artan maliyetlerin iş modellerini dönüştüreceğini öngörüyor. Küresel enflasyonda gözlenen gerilemeye rağmen, fiyat baskıları ve yavaşlayan ekonomik büyümenin 2030’a kadar dünya genelinde 6 milyon işi ortadan kaldıracağı tahmin ediliyor. Bu zorluklar, dayanıklılık, çeviklik, esneklik ve yaratıcı düşünme gibi becerilere olan ihtiyacı artırıyor.
Demografik değişimler de iş gücü piyasasında önemli bir rol oynamaktadır. Yüksek gelirli ülkelerdeki yaşlanan nüfus, sağlık hizmetlerine olan talebi artırırken, düşük gelirli ülkelerdeki artan çalışma çağındaki nüfus, eğitim sektöründe büyümeyi tetikliyor. Tüm bu farklılıklar, yetenek yönetimi, eğitim ve mentorluk odaklı iş gücü stratejilerini zorunlu hale getiriyor.
Jeopolitik gerilimler ise işletmelerin %34’ü için en büyük endişe kaynağı durumunda. Ticaret kısıtlamaları ve endüstriyel politika değişimleri, birçok şirketin stratejilerini yeniden şekillendiriyor. Bazı şirketler, offshoring veya reshoring politikalarıyla konum değişikliğine gitmeyi planlıyor. Tüm bu gelişmeler, siber güvenlik gibi alanlardaki becerilere olan talebin daha da artmasına yol açıyor.
Somut Yatırım Yapılmalı
Dünya Ekonomik Forumu, hükümetleri ve iş dünyasını, işgücü piyasasında yaşanan hızlı dönüşüme yanıt vermek ve gelecek nesillere daha adil, esnek ve sürdürülebilir bir çalışma ortamı sunabilmek adına beceri geliştirmeye yönelik somut yatırımlar yapmaya davet ediyor. Bu çabaların, hem küresel iş gücünün geleceğini şekillendirmede hem de ekonomik ve toplumsal kalkınmayı desteklemede kritik bir rol oynayacağı vurgulanmaktadır.
