Elektrik Dağıtım Sektöründe Dönüşüm ve Yenilikler
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, Elektrik Dağıtım Hizmetleri Derneği (Elder) tarafından düzenlenen 15. Sektör Toplantısı’nda önemli açıklamalarda bulundu. Bayraktar, dünyada elektriğin üretiminden iletimine, dağıtımından perakende hizmetlerine kadar köklü bir dönüşüm sürecinin yaşandığını vurguladı. Kamu ve özel sektör olarak ortak hedefin, elektrik dağıtım sektörünün kaliteli ve uluslararası standartlarda hizmet sunan bir yapıya kavuşturulması ile vatandaşların bu hizmetten memnuniyetinin en üst düzeye çıkarılması olduğunu belirtti.
Bayraktar, “Üretimde büyük değişimler yaşanırken, tüketicilerin üretici konumuna gelmesi ve dijitalleşmenin beraberinde getirdiği fırsatların yanı sıra siber riskler gibi farklı tehditlerin ortaya çıkması, eski yaklaşımlarla bu hizmetlerin sunulmasını beklememizi imkansız hale getiriyor. Bu yüzden, 2026-2030 yıllarını kapsayacak yeni tarife dönemine daha yenilikçi bir perspektifle yaklaşacağımızı burada ifade etmek istiyorum. 2025 yılı, yeni bir elektrik dağıtım ve perakende piyasa mimarisini tasarladığımız, mevcut durumu gözden geçirip cesur ve alışılmış kalıpların dışına çıkan kararlar alacağımız kritik bir yıl olacak” dedi.
Tüketici rollerinin değişimi ve artan talep karşısında, Bayraktar, “Yenilenebilir enerjinin, fabrikalarımızı, iş yerlerimizi ve evlerimizi birer enerji üreticisi haline getirmesi, merkezi elektrik üretim tesislerine ekleyeceğimiz küçük kesintili kaynakların sisteme entegre edilmesi, çok daha bütüncül ve yeni bir bakış açısını zorunlu kılıyor” şeklinde konuştu.
Yatırımlar ve Altyapı Gelişimi
Özelleştirme sonrası elektrik dağıtım altyapısında önemli bir yenilenme ve genişleme sürecinin yaşandığını ifade eden Bayraktar, şu bilgileri paylaştı:
- 2009’dan bu yana dağıtım sektöründe özel sektör eliyle toplam 20 milyar dolar yatırım gerçekleştirildi.
- Abone sayısı 32,2 milyondan 50,3 milyona yükseldi.
- Abone başına yapılan yatırım miktarı 13 dolardan 34 dolara çıktı.
- 947 bin kilometre olan dağıtım hatları, bu süreçte 1,4 milyon kilometreye ulaştı.
- Türkiye genelindeki teknik ve ticari kayıp oranı yüzde 20’lerden yüzde 9,4’e geriledi.
- En yüksek kaybın yaşandığı bölgelerden birinde, 2009’da yüzde 73 olan oran, bugün yüzde 43’e, diğer bir bölgede ise yüzde 56’dan yüzde 32’ye düşmüştür.
Bu gelişmelerle birlikte, vatandaşların elektrik hizmetlerinin kalitesine yönelik memnuniyet beklentilerinin de değiştiğini ifade etti.
Mevzuat Düzenlemeleri ve Tazminat Yükümlülükleri
Dağıtım şirketlerinin, 2021-2025 dönemini kapsayan dördüncü uygulama döneminde yaklaşık 70 milyar liralık onaylı bir yatırım planı bulunduğunu belirten Bayraktar, “Bu uygulama döneminin ilk 4 yılında toplam yatırım 55 milyar lira olarak gerçekleşti. Bu yıl içinse 13 milyar liralık bir yatırım planı öngörüyoruz” dedi.
Dağıtım ağı uzunluğu ve trafo sayısında önemli artışlar kaydedildiğini vurgulayan Bayraktar, kayıp-kaçak oranlarını daha da azaltacak yatırımların uygulanması gerektiğini belirtti. Dağıtım şirketleri tarafından sunulan hizmet kalitesinin artırılması amacıyla mevzuatta önemli düzenlemeler yapıldığını aktaran Bayraktar, şu açıklamalarda bulundu:
- Belirlenen eşik değerlerden daha kötü hizmet sunan vatandaşlara tazminat ödenmesi yükümlülüğü getirildi.
- Şirketlerin faaliyet gösterdiği bölgelerdeki performansa bağlı ödül ve ceza mekanizması hayata geçirildi.
- Tedarik sürekliliği ve teknik kalite yükümlülüklerinin takibine yönelik akıllı sayaç kullanımına dair değişiklikler yapıldı.
- Kalite Faktörü uygulaması kapsamında 2021 yılı değerlendirmeleri sonucunda 2 şirkete toplam 53 milyon 559 bin 435 lira ilave gelir, 19 şirkete ise toplam 280 milyon 433 bin 996 lira ceza uygulandı.
- Yaşanan kesintiler nedeniyle dağıtım şirketlerinin vatandaşlara karşı 2021’de yaklaşık 264 milyon, 2022’de 370 milyon ve 2023’te ise 217 milyon liralık tazminat yükümlülüğü oluştu.
Elektrik Ticaretinde Merkez Ülke Olma Hedefi
Bayraktar, Milli Enerji ve Maden Politikası çerçevesinde yerli ve yenilenebilir enerji kaynaklarının öncelikli hale getirildiğini belirterek, “2024’te yerli ve yenilenebilir kaynaklardan üretilen elektriğin yüzde 60’lara ulaşmasını öngörüyoruz” dedi. Türkiye’nin elektrik talebinin 2035’te en az 510 milyar kilovatsaat olmasının beklendiğini ifade eden Bayraktar, bu bağlamda yenilenebilir enerji kaynaklarının öneminin altını çizdi.
Önümüzdeki 11 yılda, 2035 yılına kadar rüzgar ve güneş kurulu gücünü 4 katına çıkararak 120 bin megavata ulaşmayı hedeflediklerini belirten Bayraktar, “Bu üretim artışını sağlıklı bir şekilde yönetebilmemiz için güçlü bir iletim ve dağıtım altyapısına sahip olmamız şart. Bu doğrultuda, ülkemizi doğudan batıya, kuzeyden güneye kuşatacak bir yeşil enerji koridoru oluşturmalıyız. Böylece elektrik şebekemizi çok daha güçlü bir hale getirmeliyiz. 2500 megavat olan elektrik ithalat ve ihracat kapasitemizi, 2035 yılına kadar 3 katına çıkararak 7500 megavatlık bir kapasiteye ulaşmayı ve bölgemizde elektrik ticaretinin merkez ülkesi olmayı hedefliyoruz” şeklinde konuştu.
