Küresel Ham Petrol İhracatında Düşüş
2024 yılı itibarıyla, nakliye verilerine göre küresel ham petrol ihracatında, zayıf talep büyümesi ve rafineri ile boru hattı değişikliklerinin etkisiyle COVID-19 salgınından bu yana ilk kez önemli bir gerileme gözlemlendi. Petrol ihracatı, %2 oranında bir düşüş gösterdi. Ukrayna’daki savaş ve Orta Doğu’daki çatışmalar, küresel ham petrol akışlarını iki yıldır olumsuz etkiliyor; bu durum, tanker sevkiyatlarının yeniden yönlendirilmesine ve tedarikçiler ile alıcıların farklı bölgelere ayrılmasına neden oldu. Orta Doğu’dan Avrupa’ya yapılan petrol ihracatı azalırken, ABD ve Güney Amerika’dan Avrupa’ya giden petrol miktarının arttığı gözlemlendi. Bunun yanı sıra, daha önce Avrupa’ya yönlendirilen Rus petrolü, Hindistan ve Çin gibi ülkelere yöneldi. Bu değişiklikler, Kızıldeniz’deki nakliye saldırılarının devam etmesi nedeniyle Avrupa’daki rafinerilerin kapanması sonucunda daha da belirgin hale geldi.
Orta Doğu’nun Avrupa’ya İhracatında Sert Düşüş
Araştırmacı Kpler’in gemi izleme verilerine göre, 2024 yılında Orta Doğu’dan Avrupa’ya ham petrol ihracatı %22 oranında bir düşüş yaşadı. Enerji danışmanı ve eski petrol tüccarı Adi Imsirovic, petrol akışlarındaki değişimin “fırsatçı ittifaklar” yarattığını vurguladı. Rusya, Hindistan, Çin ve İran arasındaki daha yakın ilişkilerin petrol ticaretini yeniden şekillendirdiğini belirten Imsirovic, “Petrol artık en düşük maliyet eğrisi boyunca akmıyor ve bunun ilk sonucu, navlun fiyatlarını artıran ve en nihayetinde rafineri marjlarını düşüren zorlu nakliye koşullarıdır,” değerlendirmesinde bulundu.
ABD’nin Kazanımları ve Ticaret Rotalarındaki Değişim
Artan kaya gazı üretimi ile birlikte küresel petrol ticaretinin kazananı ABD oldu. Ülke, günde 4 milyon varil ihraç ederek küresel petrol ticaretindeki payını %9,5’e yükseltti ve Suudi Arabistan ile Rusya’nın ardından üçüncü sıraya yerleşti. Ticaret yolları, Nijerya’daki devasa Dangote petrol rafinerisinin faaliyete geçmesi, Kanada’nın Trans Mountain boru hattının genişletilmesi, Meksika’daki petrol üretiminin düşmesi, Libya petrol ihracatında yaşanan kısa süreli duraklama ve Guyana hacimlerinin artmasıyla yeniden şekillendi.
Daha Fazla Düşüş Alanı
Poten & Partners firmasında deniz araştırma ve danışmanlık müdürü olan Erik Broekhuizen, “Bu tür belirsizlik ve oynaklık artık yeni bir normal – 2019, son normal dönemdi,” ifadelerini kullandı. Broekhuizen, petrol talebi tahminlerindeki değişikliklerin tarihi uzun vadeli petrol piyasası büyüme varsayımlarını geçersiz kıldığını belirtti. “Geçmişte, her zaman sağlıklı bir uzun vadeli talep artışı olacağı öngörülürdü ve bu durum birçok sorunu zamanla çözerdi. Ancak şu anda bu varsayımlar geçerliliğini yitirmiştir,” dedi ve özellikle Çin ile Avrupa’daki zayıf talebe dikkat çekti. Çin’in ithalatı, geçtiğimiz yıl elektrikli ve plug-in hibrit araçlardaki artış ve ağır kamyonculukta sıvılaştırılmış doğal gaz kullanımındaki yükselişle birlikte yaklaşık %3 düştü. Avrupa’da ise, daha düşük rafinasyon kapasitesi ve hükümetin karbon azaltma talepleri, ham petrol ithalatını %1 oranında azalttı.
Yeni Tedarikçiler, Yeni Rotalar
Avrupa’nın rafinerileri, başlangıçta Rusya’dan ithalatı keserek, Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin ardından hem ABD hem de Orta Doğu’dan petrol alımlarını artırdı. İsrail’in Gazze’ye yönelik saldırılarının ardından Kızıldeniz’deki tanker saldırıları, Orta Doğu’dan nakliye maliyetlerini artırdı. Rafineriler, ABD ve Guyana’dan yapılan ithalatı rekor seviyelere çıkardı. Irak’tan yapılan ihracat günlük 82.000 varil, Birleşik Arap Emirlikleri’nden yapılan ihracat ise 2024’te günlük 35.000 varil düşüş gösterdi. Buna karşın, Avrupa, Guyana’dan günlük 162.000 varil ve ABD’den günlük 60.000 varil daha fazla ihracat gerçekleştirdi. Eylül ayı sonlarında tırmanan Orta Doğu çatışmaları ve ABD Başkanı Donald Trump’ın daha fazla yaptırım uygulayacağı korkusu, İran petrol arzının daralmasına ve fiyatların yükselmesine yol açtı. Bu durum, Çinli rafinerilerin Batı Afrika ve Brezilya’dan gelen petrole yönelimini artırdı.
Yeni Rafineriler ve Yeni Boru Hatları
Kpler’e göre, Nijerya’nın yeni Dangote rafinerisi, 2023’te üretiminin %2’sini iç piyasaya satarken, 2024’te Nijerya’nın ham petrol ihracatının yaklaşık %13’ünü yerel arzla karşılamak için yeterli üretim gerçekleştireceği öngörülüyor. Bu durum, Nijerya’nın Avrupa’ya olan ihracatını azalttı ve Nijerya, alışılmadık bir şekilde günlük 47.000 varil ABD petrolü ithalatı gerçekleştirdi. Bahreyn, Umman ve Irak’taki artan yeni rafineri kapasiteleri ile birlikte, Meksika’daki Dos Bocas rafinerisinin de bu bölgelerdeki petrol üretimini emmesi bekleniyor. Kanada’da, genişletilmiş Trans Mountain boru hattı, artık Pasifik Kıyısı’na günlük 590 bin varil daha fazla sevkiyat yapma kapasitesine sahip. Kanada ham petrolünün ABD Batı Kıyısı’na akmasıyla beraber, bölgedeki rafineriler daha az Suudi Arabistan ve Latin Amerika ham petrolü satın alırken, Kanada’dan Asya ülkelerine yapılan doğrudan sevkiyatlar, ABD Körfez Kıyısı’ndan yapılan yeniden ihracatı azalttı. Çin, Kanada’nın en büyük alıcısı olsa da, ham petrol Hindistan, Japonya, Güney Kore ve Brunei gibi ülkelerde de ithalatçılar buldu. Analistler, daha fazla Asyalı rafinerinin petrol alımında bulunma olasılığının yüksek olduğunu belirtiyor. Trump’ın, ABD’nin en büyük iki yabancı petrol tedarikçisi olan Kanada ve Meksika ham petrolüne %25 gümrük vergisi önerisi, 2025’te petrol akışlarını önemli ölçüde değiştirebilir.
