Mekansal Veri Analiz (MEVA) Sistemi ile Kayıt Dışı Ekonomiye Karşı Yeni Adımlar

Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB), kayıt dışı ekonomiyle mücadele çerçevesinde geliştirdiği Mekansal Veri Analiz (MEVA) Sistemi ile önemli bir yenilik sağladı. Bu sistem, ilk etapta bu yıl içerisinde el değiştiren 16 binden fazla taşınmazı tarayarak, tapu beyanı ile gerçek değerleri arasında fark bulunan 9 bin 150 kişiden açıklama talep etti.

Alınan bilgilere göre, Bakanlık gayrimenkuller üzerinden elde edilen gelirleri ve bunlara ilişkin ödenmesi gereken vergi ile harçları inceleme altına aldı. Kayıt dışı ekonomiyle etkin mücadele yürütmek amacıyla birçok alanda çalışmalar yapan Bakanlık, gayrimenkullerin alım-satım veya kiralama işlemleri sonucunda elde edilen gelirlerin yanı sıra bu işlemlerden doğan vergi ve harç yükümlülüklerinin takibini MEVA Sistemi aracılığıyla gerçekleştirmektedir.

MEVA Sistemi’nin İşleyişi ve Kullanım Alanları

Gelir İdaresi Başkanlığı’nın dijital uygulamalarını geliştiren GİB Teknoloji ekipleri tarafından coğrafi bilgi sistemine dayalı olarak hayata geçirilen MEVA, tapu ve kadastro bilgileri, ikametgah ve yapı belgeleri, banka kredi verileri ve gayrimenkul ilan bilgileri gibi çeşitli kaynakları kullanmaktadır. Bu bilgiler, harita üzerinde görsel olarak sorgulanıp analiz edilebiliyor. Ayrıca, bir gayrimenkulün gerçek alım-satım ve kira bedeli, çeşitli algoritmalar aracılığıyla tespit edilebiliyor.

MEVA, çok sayıda verinin analiz edilmesine olanak tanıyarak, gayrimenkullerin gerçek piyasa değerlerini belirlemekte ve denetim süreçlerine önemli katkılar sağlamaktadır. Kısa bir süre önce 81 il merkezinde bulunan defterdarlıklarda kullanılmaya başlanan sistem, özel ekipler aracılığıyla veri odaklı analiz ve denetim süreçlerini işletmektedir.

Denetim Süreçleri ve Gönüllü Uyum

Gerçek ve güncel satış değerlerinin tespit edilmesi amacıyla, son 2-3 ayda gerçekleştirilen alım-satım işlemleri MEVA üzerinden analiz edilmekte ve tapuda gösterilen bedeller ile gerçek alım-satım tutarları karşılaştırılmaktadır. Bu analizler sonucunda, tapuda gerçek satış değerinden daha düşük bedelle işlem yapılan taşınmazlar belirlenmekte ve alıcılar ile satıcılardan açıklama istenmektedir.

Açıklama talep edilen kişiler, herhangi bir ceza olmadan pişmanlık hükümlerinden yararlanarak eksik ödedikleri harç miktarını ödeyebilmektedir. Yeterli açıklama sunmayan ve gönüllü olarak harç miktarını artırmayan kişiler ise vergi incelemesine tabi tutulmaktadır.

İlk Aşamada 5,9 Milyar Liralık Harç Matrahı Gönüllü Olarak Artırıldı

Defterdarlıklar tarafından bu yıl içinde yürütülen alım-satım işlemlerine yönelik yapılan incelemeler neticesinde 16 binden fazla taşınmaz detaylı olarak analiz edilmiştir. Tapuda belirtilen değer ile gerçek alım-satım bedeli arasında fark bulunan taşınmazlar için 9 bin 150 kişiden açıklama talep edilmiştir. Şu ana kadar 2 bin 475 kişi, gönüllü uyum göstererek 5,9 milyar liralık alım-satım bedeli artışı üzerinden 113,9 milyon liralık tapu harcını cezasız olarak pişmanlıkla ödemiştir. Uyum göstermeyen mükellefler hakkında ise vergi incelemesi başlatılmıştır. Eksik harçların gönüllü olarak ödenmemesi durumunda, bu miktarların yüzde 25 vergi ziyaı cezası ile tahsil edilmesi gerekmektedir.

Kira Gelirlerinin Tespiti de Hedefleniyor

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, MEVA’nın kısa süre içinde ülke genelindeki tüm vergi dairelerinde kullanılmaya başlanacağını belirtmiştir. Bakan Şimşek, şöyle devam etmiştir:

• “Her vergi dairesi, sorumlu olduğu alan içindeki tüm gayrimenkulleri harita üzerinden anlık olarak takip edebilme imkanına kavuşacak.”
• “Bu sayede alım-satım işlemlerinin gerçek değerler üzerinden yapılmasının yanı sıra kiraya verilerek gelir elde edilen ve beyanname verilmesi gereken gayrimenkuller de kolaylıkla tespit edilecek.”
• “Gayrimenkul alım-satım işlemlerinde tapuda gerçek satış bedelinden daha düşük bedel üzerinden işlem yapanlar, kendilerinden açıklama istenmesini beklemeden harçlarını pişmanlık hükümlerinden yararlanarak cezasız şekilde ödeyebilir.”

MEVA uygulamasıyla, doğru ve gerçek değerler üzerinden işlem yapılması sağlanarak kayıt dışılığın azaltılması ve gönüllü uyumun artırılması hedeflenmektedir.