OECD, 2024 yılına ait Tarım Politikaları İzleme ve Değerlendirme Raporu’nu yayımladı. Bu rapor, tarım sektörünün dünya genelinde karşılaştığı zorlukları kapsamlı bir şekilde ele alıyor. Tarım ürünlerinin ulusal ve uluslararası pazarları, özellikle Rusya-Ukrayna savaşı, Orta Doğu’daki artan gerilimler ve iklim değişikliği kaynaklı aşırı hava olaylarının artış göstermesi gibi birçok kısa ve uzun vadeli faktörden etkilenmeye devam etmektedir. Bazı ülkelerin ihracat kısıtlamaları, uluslararası ticaret sistemine ek baskılar getirirken, birçok ülkede artan çiftçi protestoları, tarımın ekonomik, sosyal ve politik zorluklarla karşı karşıya olduğunu gözler önüne seriyor.
Bu bağlamda, ülkelerin tarım politikaları da önemli değişimlere uğramakta ve sürdürülebilirlik ile verimlilik artışını hedefleyen uygulamalara olan ihtiyaç giderek artmaktadır.
Tarımsal Desteklerin Durumu
Raporda incelenen 54 ülkede tarım sektörüne sağlanan toplam destek, 2021-2023 döneminde yıllık ortalama 842 milyar dolar olarak kaydedilmiştir. Tarım destekleri yüksek seviyelerde kalmaya devam etmekle birlikte, 2021 yılındaki zirve noktasıyla kıyaslandığında bir düşüş göstermiştir. 2021-2023 dönemindeki yıllık desteğin 629 milyar doları bireysel üreticilere yönlendirilmiştir. Bu dönemdeki desteklerin büyük bir kısmı, gelişmiş ekonomilerde yoğunlaşmıştır. Örneğin, Çin, tarıma sağlanan toplam yıllık desteğin %37’sini, ABD %15’ini, Hindistan %14’ünü ve Avrupa Birliği %13’ünü oluşturmaktadır. Bu dağılım, 2000’li yılların başlarına göre önemli bir değişim göstermektedir. O dönemlerde AB, ABD ve Japonya toplam desteğin sırasıyla %26, %20 ve %16’sını oluştururken, Çin ve Hindistan’ın payı %15’in altında kalmıştır.
Bölgesel dağılım, tüketicilere yapılan destek açısından da farklılıklar göstermektedir. 2021-2023 döneminde tüketicilere sağlanan tarım desteklerinin %67’sini ABD, %29’unu ise Hindistan oluşturmuştur.
Verimliliğin Önemi
Son yıllarda verimlilik uygulamalarındaki büyüme, tarımsal üretimde kaydedilen önemli artışların arkasındaki temel etken olmuştur. Ancak, verimlilik uygulamaları tek başına üretimi artırmak için yeterli olmamaktadır. Bu bağlamda OECD, dünya genelinde yaşanan gerginlikler ve gıda sistemlerinin karşılaştığı sürekli zorluklar karşısında, tarımın daha sürdürülebilir, üretken ve dirençli hale gelmesi için önerilerde bulunmaktadır. Sürdürülebilir verimlilik artışı için net hedeflerin belirlenmesi, verimlilik kapasitesinin artırılması için yatırımlar yapılması, çevresel etkilerin azaltılması, çevresel açıdan sürdürülebilir üretim uygulamalarına destek verilmesi, doğal kaynakların sürdürülebilir yönetiminin sağlanması ve inovasyon sistemlerinin belirlenmesi gibi stratejiler bu öneriler arasında yer almaktadır.
Türkiye’de Tarım Destekleri
Rapora göre, Türkiye’de 2021-2023 döneminde üreticilere verilen destekler %11 ile OECD ortalamasına yakın bir seviyede seyretmiştir. Üreticilere yönelik bütçe desteği, belirli ürünlerin üreticilerine verilen prim ödemeleri şeklinde sağlanmakta; ayrıca fındık gibi ürünlere özgü alan ödemeleri devam etmektedir. Diğer destek türleri arasında alana dayalı ürün sigortası, mazot ve gübre maliyetlerini karşılama desteği de bulunmaktadır. Türkiye’de bu dönemde sektöre yapılan toplam destek, 2021-2023’teki gayri safi yurtiçi hasılanın %1’ine tekabül etmektedir. Bu oran, sektöre kıyasla genel ekonomik büyümenin daha hızlı olduğunu göstermekte ve OECD ortalaması olan %0,6’nın üzerinde gerçekleşmektedir.
Rapora göre, Türkiye’de sürdürülebilir verimlilik artışı için inovasyon, sulamanın iyileştirilmesi ve yerel koşullara uygun mahsullerin geliştirilmesi ve kullanılması konularına odaklanılmaktadır. Ancak OECD, bu modelin çiftçileri yeni ürünler veya yöntemler denemekten caydırmayacak şekilde uygulanması ve çiftçiler için elverişli bir ortam sağlamaya odaklanması gerektiğini vurgulamaktadır.
