Tayvan’ın Stratejik Önemi ve Çip Üretimi
Doğu ve Güney Çin Denizi arasında yer alan ada ülkesi Tayvan, dünya genelinde 7 nanometre ve daha altındaki gelişmiş çiplerin yaklaşık yüzde 60’ını üretmektedir. Bu yüksek teknolojili çipler, başta yapay zeka, 5G teknolojileri ve askeri silah sistemleri olmak üzere pek çok alanda kritik bir rol oynamaktadır. Bu durum, Tayvan’ı, ABD ve Çin arasındaki giderek tırmanan ticaret ve teknoloji savaşlarında jeopolitik açıdan önemli bir konuma taşımaktadır.
Tayvan’da, küresel mikroçip üretiminde lider olan Taiwan Semiconductor Manufacturing Company (TSMC) son yıllarda daha fazla öne çıkarken, United Microelectronics Corporation (UMC) ve MediaTek gibi diğer firmalar da dikkat çekmektedir. Ayrıca Hollandalı ASML ve Güney Koreli Samsung gibi şirketler, bu alandaki üretim kapasiteleriyle öne çıkmaktadır. ABD’de ise Micron, Intel, Nvidia ve Texas Instruments gibi firmalar, çip üretimindeki faaliyetlerini hızlandırmaya yönelik önemli adımlar atmaktadır. ABD yönetimi, bu yıl CHIPS Yasası çerçevesinde, kendi ülkesindeki şirketlerin yanı sıra TSMC’ye de milyarlarca dolarlık destek sağlayarak küresel rekabet gücünü artırmayı hedeflemektedir. TSMC’nin Arizona’daki fabrikasında üretilen çiplerin verimlilik oranı, Tayvan’daki benzer tesislere kıyasla yaklaşık 4 puan daha yüksek olduğu belirtilmektedir.
Çip ve Yarı İletken Üretiminin Stratejik Önemi
Çipler ve yarı iletkenler, akıllı telefonlardan bilgisayarlara, sanayi makinelerinden elektronik ürünlere ve askeri sistemlere kadar birçok alanda kullanılmaktadır. Bu nedenle, küresel ekonomi ve ulusal güvenlik açısından ülkeler için kritik bir öneme sahiptir. Dijitalleşme süreçlerinin hız kazanmasıyla birlikte, sağlık, finans, ulaşım gibi alanlarda gelişmiş çip teknolojilerine olan talep artmaktadır. Bu bağlamda, ABD ile Çin arasındaki rekabette öne çıkan çip ve yarı iletken sektörü, askeri hazırlıktan ekonomik rekabete kadar birçok alanı etkileyerek teknolojik üstünlük sağlayabilir.
ABD, bu alandaki yatırımlarını artırırken, Japonya ve Tayvan gibi ülkelerle de ittifak kurma girişimlerini sürdürmektedir. Kovid-19 pandemisi ve ardından yaşanan savaş ve çatışmalar, küresel tedarik zincirlerini zorlayarak çip ve yarı iletken üretiminin yerelleştirilmesinin stratejik önemini artırmıştır.
Yapay Zekanın Etkisi
ABD merkezli Bilgi Teknolojileri ve İnovasyon Vakfı (ITIF) Küresel İnovasyon Politikası Başkan Yardımcısı Stephen Ezell, TSMC’nin Arizona fabrikasında elde ettiği başarıyı önemli bulmakla birlikte, Tayvan’ın küresel yarı iletken üretimindeki kritik öneminin devam ettiğini vurgulamaktadır. Küresel yapay zeka sektörünün 2025 yılı itibarıyla 390,9 milyar dolara ulaşmasının beklendiğini belirten Ezell, yapay zekanın yarı iletken talebinde önemli bir artışa yol açacağını ifade etmektedir. Özellikle özel yapay zeka çiplerine yönelik artan talep, sektörde büyüme oranlarının yaklaşık %20 veya daha üzerinde olacağını göstermektedir.
Ezell, TSMC, Samsung, Micron, Intel, Nvidia, Texas Instruments ve ASML gibi şirketlere karşı önemli bir rakip doğma ihtimalini düşük görmekte ve Çin’in HiSense, Biren, SMIC, YMTC ve CXMT gibi firmalarının gelecekte küresel oyuncular olacağını, ancak ABD, Güney Kore veya Avrupa’daki rakiplerini yakalayamayacaklarını belirtmektedir.
Kovid-19’un Etkisi
Piyasa araştırma şirketi IDC’nin Etkinleştirme Teknolojileri ve Yarı İletkenler Grup Başkan Yardımcısı Mario Morales, TSMC’nin yurt dışındaki üretim kapasitesini artırmayı hedeflediğini ancak araştırma ve geliştirme unsurlarının Tayvan’da kalmaya devam edeceğini ifade etmektedir. Bu durum, ABD ile Çin arasındaki belirsizliklere rağmen TSMC’nin temel ilgi alanı olmaya devam edecektir.
Morales, Kovid-19 sonrası tedarik zincirlerinin yeniden dengelenmesi gerektiğinin farkına varıldığını vurgulayarak, dünyadaki en gelişmiş yarı iletken teknolojilerinin hâlâ Tayvan ve Güney Kore’de bulunduğunun altını çizmektedir. Öncü kapasitenin %95’inden fazlasının Asya bölgesinde olduğunu belirten Morales, bu durumun değişmesi gerektiğini ifade etmektedir.
ABD’nin Stratejik Adımları
ABD merkezli Uluslararası Stratejik Araştırmalar Merkezinden (CSIS) Stratejik Teknolojiler Programı Direktörü James Lewis, Tayvan’ın çip üretimindeki önemini kaybetmeyeceğini ancak ABD için Tayvan’daki çip üretimine olan bağımlılığı azaltmanın stratejik bir görev olduğunu ifade etmektedir. Küresel çip talebinin artmaya devam edeceği ve bu talebin dijitalleşme ile birlikte uzun vadede yükseleceği öngörülmektedir.
Lewis, Samsung, Hynix, Infineon, ARM ve SMIC gibi şirketlerin büyümeye devam edeceğini ve bu şirketlerin 2030 yılında da lider konumda kalacaklarını belirtmektedir. Ülkelerin, küresel pazara güvenememeleri durumunda kendi yarı iletken endüstrilerine ihtiyaç duyacaklarını, bu nedenle ABD’nin ihracat yasaklarını dikkatli bir şekilde uygulaması gerektiğini ifade etmektedir.
Gelecekte Yarı İletken Üretimi
Hindistan merkezli Takshashila Enstitüsünün Müdür Yardımcısı Pranay Kotasthane, TSMC’nin ABD’deki üretim eğiliminin devam etmesi halinde Tayvan’ın öneminin azalabileceğini belirtmektedir. Kotasthane, yarı iletken tedarik zincirinin diğer aşamalarına odaklanma gerekliliğini vurgulamakta ve grafik işleme birimlerinin (GPU) makine öğrenimi uygulamalarında kullanımının arttığını ifade etmektedir.
Kotasthane, yeni çip tasarımları ve mimarilerinin gerekeceğini, bu durumun belirli bir alana daha fazla transistör sıkıştırma ihtiyacını doğuracağını ifade etmektedir. Yarı iletken üretimine erişim gelecekte kritik hale gelecek ancak bu sürecin yurt içinde gerçekleşmesi gerekmemektedir. Dost ülkelerde üretim tesislerinin bulunması, düşman ülkelerin tekel oluşturmasını engelleyecektir. Tayvan’ın en büyük ithalat kalemi çipler olsa da en büyük ihracat kaleminin de çipler olduğu unutulmamalıdır. Yarı iletkenler konusunda çok taraflı işbirliği, artık bir zorunluluk haline gelmiştir.
