TCMB’nin Hazine ve Maliye Bakanı’na Açık Mektubu: Enflasyon ve Para Politikası

TCMB’den Hazine ve Maliye Bakanı’na Açık Mektup

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), hükümet adına Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’e bir “Açık Mektup” iletmiştir. Bu mektupta, 1211 sayılı Merkez Bankası Kanunu’nun 42. maddesi gereğince, enflasyon hedefine ulaşılamaması durumunda TCMB’nin, hedeften sapmanın nedenlerini ve alınması gereken önlemleri hükümete yazılı olarak bildirmesi ve kamuoyuna açıklaması gerektiği hatırlatılmıştır.

Mektupta, 2024 yılı enflasyonunun hedef aralığının belirgin bir şekilde üzerinde gerçekleştiğine dikkat çekilmiştir. Enflasyonun hedeften sapmasının sebepleri ve hedefe ulaşmak için alınan, alınması gereken önlemler detaylı bir şekilde açıklanmıştır. Aşağıdaki ifadeler mektupta yer almıştır:

• 2024 yılı boyunca tüketici enflasyonunun seyrinde geçmiş enflasyona endeksleme davranışının etkisi belirgin bir şekilde ön plana çıkmıştır.
• Enflasyon beklentileri yıl boyunca düşüş eğilimi gösterse de, hâlâ yüksek seviyelerde seyretmektedir.
• Yılın ilk yarısında güçlü talep koşulları, enflasyondaki yukarı yönlü seyre katkıda bulunmuş, üçüncü çeyrekten itibaren ise enflasyonu düşürücü yönde etkilemiştir.
• Türk lirasındaki reel değerlenme, enflasyondaki düşüşü desteklemiştir.
• Emtia fiyatları nisan ayına kadar yükseldikten sonra yılın kalanında genel olarak gerileme eğilimi göstermiştir.
• Üretici enflasyonu yılın ilk aylarında artış gösterirken, yılın geri kalanında gerilemiş ve bu durum üretici fiyatları kaynaklı baskıları zayıflatmıştır.
• Yurt içi üretici fiyatları, 2024 yılında %28.5 artarak TÜFE’deki temel mal enflasyonunu sınırlayan bir unsur olmuştur.
• 2023 yılını %64.8 seviyesinde tamamlayan yıllık tüketici enflasyonu, 2024 yılı sonunda %44.4 düzeyine gerilemiştir.

Tüketici Enflasyonunda Hizmet Fiyatlarının Rolü

Mektupta, tüketici enflasyonuna en yüksek katkının hizmet fiyatlarından geldiği vurgulanmıştır. Bazı hizmet sektörlerinde fiyat ayarlamalarının gerçekleşen enflasyona göre belli bir gecikmeyle yapıldığı belirtilmiş ve şu ifadeler kaydedilmiştir:

• Bu durum, hizmet enflasyonunda ataletin sürmesinin nedenlerinden biridir. Özellikle, kira ve eğitim kalemleri öne çıkmaktadır.
• Kira artış oranlarının belirlenmesinde gerçekleşen enflasyon büyük önem taşırken, konut sektörü arz-talep koşulları da kira enflasyonunu yukarıya çekmiştir.
• Kira enflasyonu, diğer hizmet kalemlerinden hem seviye hem de atalet yönünden ayrışmıştır.
• Eğitim hizmetleri, yıl içinde genelde bir kez fiyat belirlediği için ve gerçekleşen enflasyona endeksleme eğilimi yüksek olduğundan, enflasyonu yukarı çeken bir diğer unsur olmuştur.
• Özellikle yılın ikinci yarısında, lokanta-otel, eğlence-kültür gibi talep koşullarına duyarlı bazı hizmet kalemlerinde enflasyon daha ılımlı seyretmiştir.

Enerji ve Gıda Fiyatlarının Enflasyona Etkisi

Mektupta, enerji grubunda, meskenlere yönelik 25 metreküp bedelsiz doğal gaz kullanımı uygulamasının 2023’te enflasyonu aşağı yönde etkilediği, ancak bu uygulamanın sona ermesiyle 2024’te enflasyonu yükseltici yönde bir etki yarattığı vurgulanmıştır. Ayrıca, 2024’te enflasyonu bir önceki yıla kıyasla artış gösteren tek ana harcama grubunun enerji olduğu belirtilmiştir.

Gıda grubunda ise, arz koşullarına duyarlılığı yüksek olan taze meyve ve sebze fiyatlarının belirli aylarda mevsim normallerinin üzerinde artış göstermesi, enflasyon gerçekleşmeleri ile beklentilerini olumsuz yönde etkilediği ifade edilmiştir.

TCMB’nin Para Politikası Duruşu

Mektupta, TCMB’nin 2024 yılı boyunca para politikası duruşunu aylık enflasyonun ana eğilimi ve enflasyon beklentilerini göz önünde bulundurarak belirlediği vurgulanmıştır. Bu çerçevede, TCMB’nin 2023 yılı sonunda %45 olan politika faizini, enflasyon görünümündeki bozulmayı dikkate alarak 2024 yılı mart ayında %50’ye çıkardığı belirtilmiştir. Mektupta şu bilgilere yer verilmiştir:

• TCMB, nisan-kasım döneminde ihtiyatlı ve sıkı para politikası duruşunu koruyarak, politika faizini %50 düzeyinde sabit tutmuştur.
• 2024 yılı aralık ve 2025 yılı ocak aylarında politika faizini 250’şer baz puan indirerek %45 seviyesine getirmiştir.
• Bu kararda, enflasyonun ana eğilimindeki iyileşme ile fiyatlama davranışlarındaki düzelme ve enflasyondaki düşüşü destekleyici seviyelerde olan talep koşulları etkili olmuştur.
• TCMB, sıkı parasal duruşunu desteklemek ve parasal aktarımın etkinliğini artırmak amacıyla 2024 yılında çeşitli makroihtiyati politikalar uygulamıştır.

Likidite Yönetimi ve Gelecek Beklentileri

Mektupta, “Likidite koşulları yakından izlenerek sterilizasyon araçları etkili bir şekilde kullanılmaya devam edilecektir.” ifadesine yer verilmiştir. Bahsi geçen sıkı para politikası duruşu ve güçlü politika eş güdümü altında, enflasyonun %5 olan orta vadeli hedefe kademeli olarak yaklaşacağı öngörülmüştür. Mektupta, şu bilgiler de verilmiştir:

• Enflasyonun %70 olasılıkla, 2025 yılı sonunda orta noktası %24 (yüzde 19 ile 29 aralığında), 2026 yılı sonunda orta noktası %12 (yüzde 6 ile 18 aralığında), 2027 yılı sonunda orta noktası %8 (yüzde 2 ile 14 aralığında) gerçekleşeceği öngörülmektedir.
• Enflasyon beklentileri ve fiyatlama davranışları iyileşme eğilimi sergilemekle birlikte, dezenflasyon süreci açısından risk unsuru olmaya devam etmektedir.
• Hizmet enflasyonundaki katılığın yüksek olması, gıda ve emtia fiyatları, jeopolitik gelişmeler ile küresel ekonomi ve ticaret politikalarındaki belirsizlikler enflasyon üzerindeki riskleri artırmaktadır.

Dezenflasyon sürecinde para ve maliye politikalarının eş güdümünün büyük önem arz ettiği belirtilmiş ve Orta Vadeli Program (OVP, 2025-2027) ile kamu politikalarına dair varsayımlar TCMB’nin enflasyon tahminlerine yansıtılmıştır. Mektupta şu ifadeler yer almıştır:

• “2025 yılında, yönetilen/yönlendirilen fiyatlar ile ücret ve vergi ayarlamalarının OVP hedefleri çerçevesinde belirlenerek, maliye politikasının enflasyonla mücadelede destekleyici olacağı öngörülmektedir.”
• “Orta ve uzun vadede, enflasyondaki katılık ve oynaklıkları azaltacak yapısal reformlara devam edilmesi ve arz kapasitesini artıracak tedbirlerin güçlendirilmesi, fiyat istikrarına ve toplumsal refaha olumlu katkıda bulunacaktır.”
• “TCMB, yapısal unsurları analiz etmeye, ilgili politika önerileri geliştirmeye ve enflasyonla mücadelenin önemi konusunda ilgili paydaşlar ve kamuoyu nezdinde farkındalık oluşturmaya yönelik çalışmalarına devam edecektir.”

Enflasyon ve para politikasına dair gelişmeler ile orta vadeli tahminleri kapsamlı bir şekilde ele alan ve 7 Şubat tarihinde internet sitemizde yayımlanan ‘2025 Enflasyon Raporu-I’ ile kısa ve orta vadede enflasyon hedefine ulaşmak için uygulanacak para politikasını daha detaylı olarak açıklayan ‘2025 Para Politikası’ metni ilişikte bilginize sunulmaktadır.