TCMB’nin Reeskont Kredilerinde İhracatçı Skoru Uygulaması
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), reeskont kredilerine ilişkin yeni bir uygulama başlatıyor. İhracatçı skoru uygulaması, 13 Ocak 2025 tarihinden itibaren yürürlüğe girecek. Bu uygulama ile, net ihracatçı firmalar desteklenmeye devam edilirken, aynı zamanda yüksek teknolojiye sahip firmalara öncelik verilmesi hedefleniyor.
TCMB’nin blog sayfası Merkezin Güncesi’nde yayımlanan “Reeskont Kredilerinde Katma Değer Odaklı İhracatçı Skoru Uygulaması” başlıklı analizde, reeskont kredilerinin piyasa koşullarına göre avantajlı bir finansman kaynağı olduğuna dikkat çekildi. Analizde, reeskont kredilerinin etkin kullanımı, finansman kaynaklarının etkin ve etkili bir şekilde dağıtımı açısından büyük önem taşıdığı vurgulandı. Yeni uygulama ile, çoğunlukla net ihracatçı firmalar desteklenmeye devam ederken, yüksek teknolojili firmalara da öncelik verilecektir.
Yüksek Teknoloji Firmalarına Öncelikli Destek
TCMB Yapısal Ekonomik Araştırmalar Genel Müdürlüğü Uzman Yardımcıları Muhammed Furkan Erdoğan ve Kadir Gürci ile Bankacılık ve Finansal Kuruluşlar Genel Müdürlüğü Uzmanı Fırat Özata tarafından hazırlanan analizde, ihracatçılara sağlanan reeskont kredilerinin etkinliğini artırmak amacıyla yapılan değişiklikler ele alındı. Analizde, son yıllarda bu kredilerin kullandırılmasına yönelik önemli uygulama değişiklikleri gerçekleştirildiği ve 13 Ocak 2025’te yürürlüğe girecek olan ihracatçı skoru uygulamasının detayları paylaşıldı.
Reeskont Kredisinden Faydalanan Firma Sayısı Artıyor
Reeskont kredilerinin etkinliğini artırmak, cari dengeye daha fazla katkı sağlamak ve KOBİ’lere uygun finansman koşulları sunmak amacıyla önemli adımlar atıldığı belirtilen analizde, 2021 yılında yapılan değişikliklerle net ihracatçılık şartının firma seçiminde temel bir kriter haline geldiği ifade edildi. Ayrıca, günlük reeskont kredi kullandırım limitlerinin kademeli olarak artırılması ile finansman imkanlarının daha erişilebilir hale geldiği kaydedildi.
- Aralık 2018’de yaklaşık 2,100 olan reeskont kredisinden faydalanan firma sayısının, Ekim 2024 itibarıyla yaklaşık 8,000’e ulaştığı belirtildi.
- KOBİ’lerin reeskont bakiyesi olan firmalar arasındaki payının ise bu dönemde yüzde 38’den yüzde 84’e yükseldiği ifade edildi.
Kısıtlı Kaynağın Daha Etkin Dağıtımı
Son çalışmalar kapsamında, TCMB’nin sunulan kısıtlı kaynağın daha etkin bir şekilde dağıtımını sağlamak amacıyla ihracatçı skorunu devreye aldığı vurgulandı. İhracatçı skoru, firmaların ürettikleri ürünlerin niteliği, yarattıkları katma değer, ihracat performansları ve bağlı oldukları ana grup ilişkilerini dikkate alarak hesaplanıyor. Analizde, bu skorun hesaplamasında kullanılacak kriterler ve ağırlıklar ayrıntılı bir şekilde ele alındı.
Hesaplamalar, reeskont kredisi talep eden her bir firma için firmanın beyan ettiği veriler üzerinden bankalarca yapılmaktadır. Öncelikle, her bir değişken için TCMB tarafından belirlenen eşik değerlere göre puanlama gerçekleştirilmektedir. Sonrasında, ilgili değişkenden alınan puan, o değişkenin ağırlık katsayısı ile çarpılarak ‘performans’ ve ‘potansiyel’ puanları hesaplanmaktadır. 40 puan ve üzeri alan firmalar ‘ihracatçı skoru yüksek’ olarak tanımlanırken, 40 puan altındaki firmalar ‘ihracatçı skoru düşük’ olarak değerlendirilmektedir.
Nette İhracatçılar ve İthalatçılar Arasındaki Farklar
Analizde, TCMB bünyesinde yer alan firma verileri ve ilgili yöntem kullanılarak yapılan hesaplamalarda, net ihracatçı firmaların, nette ithalatçı firmalara kıyasla daha yüksek performans ve potansiyel puanına sahip olduğu görülmektedir. Bu durum, ihracatçı skoru uygulaması ile düşük potansiyelli nette ithalatçı firmaların yerine yüksek potansiyelli ihracatçıların reeskont kredilerinden daha fazla faydalanabilmesi amacı taşımaktadır. Ayrıca, yüksek katma değerli ihracat potansiyeline sahip nette ithalatçı firmalar da reeskont kredilerinden yararlanabilmektedir.
Söz konusu analiz, reeskont kredisi kullanan ve ihracatçı skoru yüksek olan firmaların toplam ihracatın yüzde 23’ünü oluşturduğunu, düşük skorlu firmaların ise bu oranın altında kaldığını göstermektedir. Yüksek skorlu firmaların ihracatının yüzde 41.5’i orta-yüksek teknolojili ürünlerden oluşurken, düşük skorlu firmalar için bu oran yalnızca yüzde 2.7’dir. Düşük skora sahip firmaların genellikle net ithalatçı, yüksek skorlu firmaların ise net ihracatçı olduğu gözlemlenmiştir.
Özetle, piyasa koşullarına göre avantajlı bir finansman kaynağı olan reeskont kredilerinin etkin bir şekilde kullanılması, finansman kaynaklarının dağılımının etkinliği ve etkili bir şekilde yönetilmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Yeni uygulama ile, net ihracatçı firmalar desteklenmeye devam ederken, yüksek teknolojili firmalara da öncelik verilecektir.
