Ticaret Bakanlığı’nın Sosyal Medya Reklam Denetimleri ve İdari Yaptırımlar
Ticaret Bakanlığı’nın Sosyal Medya Reklam Denetimleri
Ticaret Bakanlığı’na bağlı olarak faaliyet gösteren Reklam Özdenetim Kurulu, sosyal medya platformları üzerinden gerçekleştirilen reklamları kapsamlı bir şekilde analiz etmektedir. Mevzuatta “sosyal medya etkileyicisi” olarak bilinen “influencer”ların faaliyetlerinin denetlenmesi amacıyla bu kurul, özellikle reklamların şeffaf bir şekilde ifade edilmesini sağlamak için önemli adımlar atmıştır. Bu çerçevede, Sosyal Medya Reklamlarının Yapay Zeka ile Taranması Projesi Mart 2022’de başlatılmıştır.
Bu proje sayesinde, influencer paylaşımlarının reklam olduğunun açık bir şekilde ifade edilmemesi oranı, %57’den %11’e düşmüştür. Kurulun gerçekleştirdiği bu çalışmalar sonucunda, tüketicilerin sosyal medya reklamlarına yönelik farkındalık düzeyinin artmasıyla birlikte, bu konuda yapılan başvuru sayısında da belirgin bir artış gözlemlenmiştir. Uzmanlar tarafından tüketici şikayetleri titizlikle incelenerek, başvuru şartlarını sağlayanlar değerlendirmeye alınmıştır. Kurul, aykırılık tespit ettiği durumlarda gerekli idari yaptırımları da uygulamaktan çekinmemiştir.
50 Sosyal Medya Hesabına Yaptırım Uygulandı
Kurul, 2023 yılının ilk altı ayında influencerlara yönelik olarak toplamda 39 durdurma cezası ve 11 idari para cezası uygulama kararı almıştır. Durdurma cezası, mevzuata aykırı gerçekleştirilen reklamların düzeltilmesi veya kaldırılması amacıyla verilmiştir. Mevzuata aykırı paylaşımlarda, haksızlık içeriği, tekrarı, takipçi sayısına bağlı etki alanının büyüklüğü ve influencerların paylaşımdan elde ettiği menfaat ile ekonomik durumları gibi unsurlar dikkate alınarak, Kurul tarafından durdurma ve idari para cezaları bir arada uygulanmıştır.
Geçtiğimiz yıl, mevzuata aykırı reklam yapan bir influencer hakkında uygulanan idari para cezası 347 bin 128 lira olarak belirlenmiş; bu tutar, yeniden değerleme oranında artırılarak 2024 yılında 550 bin 59 lira olmuştur. Geçen yıl 5 influencera toplamda 1 milyon 352 bin 808 lira idari para cezası uygulanırken, 2023 yılının ilk altı ayında ise 11 influencera 5 milyon 35 bin 994 lira idari para cezası kesilmiştir. Böylece, 1,5 yıllık dönemde toplamda 6 milyon 388 bin 802 lira para cezası uygulanmış olmaktadır.
2023 yılında toplam 77 sosyal medya hesabına idari yaptırım uygulanırken, bu rakam 2024’ün ilk yarısında 50’ye ulaşmıştır. Influencerlar tarafından yapılan paylaşımlarda, bir markaya ait ürün veya hizmet reklamının yapıldığı ancak bunun açıkça reklam olduğunun belirtilmediği ya da örtülü tanıtım yapıldığı gerekçesiyle idari yaptırım uygulanmıştır. Bunun yanı sıra, bazı paylaşımlarda sağlık beyanı içeren ifadelerin bulunması, klinik, hastane ve doktor gibi sağlık hizmetlerine yönlendirme yapılması, reklamı yasak olan ürünlerin tanıtımının gerçekleştirilmesi, kozmetik ürün tanımını aşan ifadelerin kullanılması ve takviye edici gıda reklamında mevzuata aykırı ifadelerin yer alması gibi nedenlerle de bazı influencerlara idari yaptırım uygulanmasına karar verilmiştir.
