Avrupa Birliği (AB), 2022 yılının Şubat ayında Ukrayna’da başlayan savaşın ardından Rusya’ya karşı benzeri görülmemiş yaptırımlar uygulamaya koydu. Bu yaptırımlar, iki taraf arasındaki ticarette keskin düşüşlere yol açarak, her iki taraf için de dinamikleri değiştirdi. 2021 yılında, Rusya, AB’nin dünya ile yaptığı toplam mal ticaretinin %5,8’ini temsil ederek, AB’nin beşinci büyük ticaret ortağı konumundaydı. Savaş öncesinde, Rusya’nın en büyük ticaret ortağı olan AB, Rusya’nın toplam uluslararası ticaretinde %37’lik bir paya sahipti. Bu dönemde, Rusya’nın ithalatının %36,5’i AB’den, ihracatının ise %37,9’u AB’ye gerçekleştiriliyordu.
AB ile Rusya arasındaki toplam mal ticareti 2021’de 257,5 milyar euro seviyesinde iken, savaşın başlamasıyla uygulanan yaptırımlar karşılıklı ticarette sert bir düşüşe neden oldu. AB, savaşın başladığı Şubat 2022’de Rusya’dan 21,4 milyar euroluk ithalat yaparken, 7,6 milyar euroluk ihracat gerçekleştirdi. Ancak, 2022 yılı boyunca AB, başta doğalgaz olmak üzere artan enerji fiyatları nedeniyle Rusya’ya yüksek bedeller ödedi. AB’nin Rusya’dan ithalatı, Mart 2023’te 22,2 milyar euro ile zirve yapmasının ardından, Eylül 2023’te 3,1 milyar euroya kadar geriledi. Böylece, AB’nin Rusya’dan ithalatı savaşın başından bu yana %86 azalmış oldu. Rusya’nın AB’den ithalatı ise, savaşın ardından geçen sürede 2,7 milyar euroya kadar düştü.
Toplam ticaret hacmi geriledi
Şubat 2022’de 29 milyar euro olan aylık toplam ticaret hacmi, Şubat 2023’te 9,2 milyar euro ve Şubat 2024’te 6,2 milyar euroya düştü. 2023 yılının Eylül ayında ise ikili ticaret hacmi 5,9 milyar euro olarak hesaplandı. Bu düşüşle birlikte, AB ve Rusya arasındaki ikili ticaret hacmi, savaş öncesine kıyasla beşte bir seviyesine gerilemiş oldu. AB’nin Rusya’ya ihracatı, 2023’ün üçüncü çeyreğinde 2022’nin aynı dönemine göre %58 azalırken, Rusya’dan ithalatı da %86 azaldı. Özellikle 2021 ve 2022 yıllarında enerji ürünleri için ödenen yüksek fiyatlar, büyük bir ticaret açığına neden olmuştu. AB’nin Rusya ile ticaret açığı, 2022’nin ikinci çeyreğinde 46 milyar euroya kadar çıkarak zirve yaptı. Ancak ithalat kısıtlamaları ve düşen enerji fiyatları sonucunda, 2023’ün üçüncü çeyreğinde AB’nin Rusya ile ticaret açığı 600 milyon euroya geriledi. Yine de, AB tarafı, doğalgaz, LNG, gübre ve nikel gibi çeşitli ürünlerde Rusya ile ticareti tamamen durdurmadı.
Yaptırımların Etkisi
AB, şimdiye kadar 14 yaptırım paketi uygulamaya koyarak, Rusya’nın ekonomik temellerini zayıflatmayı, kritik teknolojilerden ve pazarlardan mahrum bırakmayı ve savaşma yeteneğini önemli ölçüde kısıtlamayı hedefledi. Finans sektöründeki yaptırımlar arasında, 10 Rus bankasına SWIFT yasağı, Rusya’nın AB sermaye ve finans piyasalarına erişiminin kısıtlanması, Rusya Merkez Bankası ile yapılan işlemlerin engellenmesi gibi önlemler yer aldı. Ayrıca, Rus vatandaşlarının AB bankalarına yüksek mevduat yatırmalarının önlenmesi, Rusya’ya banknot gönderilmemesi ve kripto varlık işlemlerinin yasaklanması gibi yaptırımlar da uygulandı.
- Enerji sektöründeki yaptırımlar: Rus petrol ve ürünlerinin deniz yoluyla taşınmasıyla ilgili fiyat sınırlaması, Rusya’dan ham petrol, kömür ve LNG ithalatının yasaklanması gibi önlemleri içerir.
- Ulaştırma sektöründeki yaptırımlar: AB hava sahasının Rus uçaklarına kapatılması, AB limanlarının Rus gemilerine kapatılması gibi düzenlemeleri kapsar.
- Savunma ve teknoloji sektöründeki yaptırımlar: Sivil ve askeri çift kullanımlı mal ve teknoloji ihracı yasağı, İHA üretiminde kullanılabilecek ürünlerin gönderilmesinin yasaklanması gibi alanları içerir.
- Ticaret sektöründeki yaptırımlar: Lüks malların ihracatının yasaklanması, potasyum ve klorür ithalatına kota konulması gibi düzenlemeleri kapsar.
Savaş Öncesi Dönemde AB’nin Rolü
AB ile Rusya arasındaki toplam mal ticareti, 2021’de 257,5 milyar euro seviyesinde gerçekleşmişti. Bu dönemde, AB, Rusya’dan 158,5 milyar euro ithalat yapmıştı. AB’nin ithalatında yakıt ve madenler, %62 pay alarak 98,9 milyar euroyu buluyordu. Ek olarak, AB tarafı 3,2 milyar euroluk odun, 7,4 milyar euroluk demir çelik, 1,8 milyar euroluk gübre ithalatı gerçekleştirmişti. AB’nin Rusya’ya ihracatı ise 99 milyar euro seviyesindeydi. Rusya’ya satılan ürünlerin beşte biri makine ve ekipmanlardan oluşurken, bu sektörde 19,5 milyar euro değerinde ihracat gerçekleştirilmişti. Motorlu taşıtlar, ilaçlar ve elektrikli ekipmanlar gibi ürünler de önemli bir yer tutuyordu. Söz konusu dönemde hizmet ticareti de yıllık 30 milyar euro seviyelerine ulaşmıştı; AB yılda 20,5 milyar euro, Rusya ise 8,9 milyar euro değerinde hizmet ihraç ediyordu.
