Akaryakıt Sektöründe Kayıt Dışı Ekonomiyle Mücadele ve Yeni Düzenlemeler
Akaryakıt Sektöründe Kayıt Dışılıkla Mücadele
Anadolu Ajansı’nın haberine göre, Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından açıklanan vergi borçluları listesinde birçok akaryakıt firmasının yer alması, bu sektördeki kayıt dışılığın önlenmesi için yürütülen mücadelenin ne denli önemli olduğunu gözler önüne serdi. AA muhabirinin edindiği bilgilere göre, Gelir İdaresi Başkanlığı, akaryakıt piyasasındaki kayıt dışılığı önlemek için ilgili kurumlarla iş birliği içerisinde birçok adım atmıştır.
2003 yılında akaryakıt istasyonlarındaki pompalara ödeme kaydedici cihazların bağlanmasına dair ilk düzenleme yapılmıştır. Zamanla, bu önleme yönelik suiistimallerin ortaya çıkmasıyla birlikte yeni tedbirler devreye alınmıştır. Başlangıçta, akaryakıt istasyonlarındaki ödeme kaydedici cihazların güvenlik düzeyleri artırılmıştır. Bu cihazlar, dışarıdan müdahaleye kapalı ve anlık bilgi paylaşımına olanak tanıyan yeni nesil pompa ödeme kaydedici cihazlarla değiştirilmiştir. Böylece cihazlara dışarıdan müdahale edilmesi engellenmiştir.
Yasal Düzenlemeler ve Teminat Uygulaması
Akaryakıt istasyonlarında gerçekleştirilen tüm satışlara ait bilgilerin anlık olarak Başkanlığa iletilmesi sürecine geçilmiştir. Bu süreçte akaryakıt piyasasına dair önemli yasal düzenlemeler de gerçekleştirilmiştir. Faturaların, malın teslim edildiği veya hizmetin yapıldığı anda düzenlenmesi sağlanmıştır.
Teminat uygulaması kapsamında, akaryakıt sektöründe faaliyet gösteren dağıtıcı ve bayilerden, ilk kez lisans alacaklar ile faaliyetlerine devam edenlerden teminat alınmasına başlanmış ve teminat verilmediği durumlarda faaliyetlerin durdurulması yönünde düzenlemeler yapılmıştır. Bu uygulama, sektörün mali açıdan daha yeterli hale gelmesine katkıda bulunmuştur. Bu adımlar sonucunda, 2018 yılında 120 civarında olan dağıtıcı lisansı sahibi sayısı 35’e düşmüştür.
Dışarıdan müdahaleyle satışların kayıt altına alınmasının engellenmesi, verilerin değiştirilmesi, silinmesi veya ilgili kurumlara bilgi gönderilmesinin engellenmesi veya yanlış bilgi gönderilmesi gibi durumlar vergi kaçakçılığı suçu kapsamına alınmıştır. Kayıt dışı satışları engellemek amacıyla sistemlere yapılan müdahaleler ve kaçakçılık fiilleri tanımlanmış ve bu fiillere 3 yıldan 8 yıla kadar hapis cezası getirilmiştir. Bu durumda lisansın iptal edilmesi, geçici durdurma kararı verilmesi gibi düzenlemelere gidilmiştir.
Saha Denetimleri ve Yeni Düzenlemeler
Lisans başvurusu, tadili veya süre uzatımı taleplerinin yerine getirilmesi için Sosyal Güvenlik Kurumu’na vadesi geçmiş prim ve idari para cezası borcu ile vergi dairelerine vadesi geçmiş borcun bulunmaması şartı getirilmiştir. Böylece prim, idari para cezası veya vergi borcu olanların başvuru ve talepleri, yalnızca borçlarının ödenmesi durumunda yerine getirilebilecektir.
Dağıtıcıların aldıkları akaryakıtı başka bir dağıtıcıya satamaması da öngörülmüş ve sektöre, faturanın malın teslim edildiği anda düzenlenmesi zorunluluğu getirilmiştir. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) da akaryakıt piyasasına dair önemli tedbirler almıştır. Bayi denetim sisteminin kurulması, uygulanması, bakım ve onarımı için başvuruda bulunan tüzel kişilerin Kurum tarafından yetkilendirilmesi gibi önlemler geliştirilmiştir. Ayrıca, saha denetimleri ile sektör yakından izlenmektedir. Bu yılın 10 ayında, akaryakıt ve LPG istasyonlarında 4 bin 475 mükellef ile 53 bin 396 pompada bulunan 293 bin 966 tabanca denetlenmiştir.
Ulusal Taşıt Tanıma Sistemi’ne Geçiş
Gelir İdaresi Başkanlığı, akaryakıt alımı sırasında taşıtların plaka bilgilerinin yeni nesil pompa ödeme kaydedici cihazlara otomatik olarak iletilebilmesi için Ulusal Taşıt Tanıma Sistemi’ne (UTTS) ilişkin düzenlemeler yapmıştır. Bu sistem sayesinde, akaryakıt alımı gerçekleştirecek taşıtların plakaları elle yazılmadan sistem kapsamındaki bileşenlerle ödeme kaydedici cihazlara otomatik olarak yansıyacak, böylece yakıt alan taşıttan başka bir taşıtın plakasına fiş düzenlenmesi engellenecektir.
Bu sistem, vergi mükelleflerinin iş yerinde kullandıkları taşıtlar için yapılacak akaryakıt ve LPG alımlarında 1 Ocak 2025 tarihinden itibaren zorunlu hale gelecektir. Ayrıca, 1 Temmuz 2025 tarihinden itibaren ilk defa iktisap edilecek sıfır taşıtlar, kayıt ve tescil işlemini takip eden bir ay içerisinde özel taşıt tanıma sistemi kullanan taşıtlar da 30 Haziran 2025 tarihine kadar UTTS kapsamına dahil olacaktır.
Bakan Şimşek’ten Değerlendirme
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, akaryakıt piyasasında rekabet eşitliğinin sağlanması ve kayıt dışı ekonomiyle etkin mücadele edilmesi amacıyla birçok düzenleme ve çalışmanın hayata geçirildiğini hatırlatarak, “Yapılan tüm bu çalışmalar sonucunda akaryakıt piyasasındaki suistimaller ve yasadışı fiiller büyük ölçüde önlenmiştir. Son olarak, kısa süre içerisinde Ulusal Taşıt Tanıma Sistemi’nin devreye alınmasıyla elle plaka girişi ve bunun sonucunda usulsüz akaryakıt fişi düzenlenmesi engellenerek akaryakıt istasyonlarındaki vergi kaybının önlenmesi için önemli bir adım atılmış olacaktır.” dedi.
Uygulama kapsamına girecek tüm kesimlere yönelik hatırlatmada bulunan Şimşek, “Akaryakıt istasyonu işleten mükelleflerin, yıl sonuna kadar en az bir pompa ünitesini sisteme uyumlu hale getirmesi gerekiyor. Akaryakıt istasyonlarının, bu sistemin kurulması ve işletilmesi sürecinde gereken her türlü desteği vermesi önemlidir. Sistem kapsamında yapılmış bağlantıların korunması ve sistemin sürekli çevrim içi bağlantılı olmasının sorumluluğu akaryakıt istasyonu işleten mükellefe ait olacaktır.” şeklinde konuştu.
