İklim Değişikliği ve Gıda Enflasyonu: Türkiye’nin Ekonomik Zorlukları
İklim Değişikliği ve Gıda Enflasyonu: Türkiye Üzerine Bir İnceleme
TCMB’nin Merkezin Güncesi isimli blogunda, Türkiye’de iklim değişikliği ile gıda enflasyonu arasındaki ilişki derinlemesine incelenmiştir. TCMB Kıdemli Ekonomisti Aslıhan Atabek Demirhan ve TCMB Yardımcı Ekonomisti Simin Bayraktar tarafından kaleme alınan bu çalışmada, aşırı iklim olaylarının, kısa vadeli arz şoklarına yol açarak başta gıda grubu olmak üzere genel fiyat seviyesi açısından risk oluşturduğu vurgulanmaktadır. Yazıda, “Bu nedenle iklim değişikliği konusu, öncelikli hedefi fiyat istikrarı olan merkez bankalarının araştırma gündeminde yerini almıştır. Bu yazıda Türkiye’de iklim değişikliği ile gıda enflasyonu arasındaki ilişkiyi inceliyoruz” ifadelerine yer verilmektedir.
Son yıllarda artan sıcaklık, uzayan kuraklık dönemleri, şiddetli fırtınalar ve seller gibi aşırı hava olaylarının daha sık ve yoğun bir şekilde gerçekleşmesi, tarımsal üretim, tedarik zincirleri ve dolayısıyla gıda fiyatları açısından önemli bir risk unsuru olarak öne çıkmaktadır. Araştırmada, “Yapılan çalışmalar, iklim değişikliğinin 2035 yılına kadar her yıl küresel gıda maliyetlerini ortalama yüzde 1,5 ile yüzde 1,8 arasında artıracağını öngörmektedir. İklim değişikliğine karşı en hassas bölgeler arasında yer alan Akdeniz kuşağında bulunan ve dünyanın önde gelen meyve ve sebze üreticilerinden biri olan Türkiye için de iklim değişikliği, gıda fiyatları üzerinden önemli bir enflasyonist baskı unsuru oluşturuyor” notu düşülmüştür.
İklim Değişikliği ve Gıda Enflasyonu Üzerine Tespitler
İklim değişikliği ve gıda enflasyonu üzerine yapılan bu araştırmada şu tespitlere yer verilmektedir:
- Yapılan analizler, taze meyve ve sebze fiyatlarındaki mevsimsel yapının değiştiğine işaret ederken, bu gelişmede iklim değişikliğinin önemli bir rol oynadığını göstermektedir.
- Meteoroloji verileri, 2020 sonrası dönemde sonbahar ve kışların daha ılıman, ilkbahar ve yazların ise çok daha sıcak geçtiğini, yağış miktarının ise genel olarak azaldığını ortaya koymaktadır.
- Sıcaklık artışları ile birlikte azalan yağış miktarları, gerek ürün verimliliği gerekse üretim maliyetleri kanalıyla gıda fiyatları üzerinde yukarı yönlü baskılar yaratmaktadır.
- Türkiye’nin önde gelen meyve ve sebze üreticisi beş ilin (Mersin, Adana, Antalya, Hatay, Muğla) iklim özellikleri incelendiğinde, bu illerde yaşanan ciddi kuraklıkların sebze ve meyve üretimini olumsuz etkilediği görülmektedir.
- Daha sıcak ve az yağışlı yaz ayları, sulama ihtiyacını artırmakta ve dolayısıyla tarımsal faaliyetlerde kullanılan elektrik miktarını yükseltmektedir.
- Artan sıcaklık ve azalan yağışlarla birlikte düşen arz ve yükselen maliyetlerin, taze meyve ve sebze fiyatlarına yansıdığı tespit edilmiştir.
İklim değişikliği sonucu mevsimlerde gözlemlenen kaymaların, arz ve maliyetleri etkilediği ve bunun taze meyve ile sebze fiyatlarının aylık gelişmelerinin mevsimsel yapısına yansıdığı belirtilmektedir. 2020 öncesi dönemde taze meyve ve sebze enflasyonu yaz aylarında aylık enflasyona ortalama negatif katkı sağlarken, bu durum 2020 sonrası dönemde tersine dönmüştür. Son dönemde gözlemlenen bu değişimde pandemi, tedarik zinciri aksaklıkları ve jeopolitik gelişmeler gibi faktörlerin yanı sıra iklim değişikliğinin de önemli bir payı olduğu ifade edilmektedir.
Bu blog yazısında, iklim değişikliğinin geldiği son noktanın sürdürülebilirlik ve gıda güvenliğinin yanı sıra fiyat istikrarı açısından da önemli bir tehdit unsuru haline geldiği kaydedilmektedir. İklim değişikliği ve gıda fiyatları ilişkisinin özellikle Türkiye gibi gelişmekte olan ülkeler için hane halkı refahı ve genel enflasyon görünümü açısından kritik bir öneme sahip olduğu vurgulanmaktadır. Özetle, iklim değişikliği kaynaklı artan sıcaklıklar ve aşırı hava olaylarının taze meyve ve sebze üretimi ile maliyetlerini etkilediği değerlendirilmektedir. Bu gelişmeler, gıda fiyatları ve iklim değişikliğinin birlikte ele alınmasının önemini ve gerekliliğini açıkça ortaya koymaktadır.
