Mustafa Kemal Atatürk: Türkiye Cumhuriyeti’nin Kurucusu ve Kurtuluş Savaşı’nın Lideri

Mustafa Kemal Atatürk: Türkiye Cumhuriyeti’nin Kurucusu

Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu ve önderi Mustafa Kemal Atatürk, 57 yıllık yaşamı boyunca milletinin ve vatanının özgürlüğü için girdiği her mücadeleyi, askeri ve siyasi dehasıyla zaferle taçlandırarak Türk ve dünya tarihine altın harflerle adını yazdırmıştır. Büyük Önder, 1881 yılında Selanik’te hayata gözlerini açtı. Annesi Zübeyde Hanım’ın isteği doğrultusunda ilköğrenimine Hafız Mehmet Efendi’nin mahalle mektebinde başladı. Ardından, babası Ali Rıza Efendi’nin arzusuyla Şemsi Efendi Mektebi’ne geçti ve burada ilkokul eğitimini tamamladı.

Ortaokul eğitimine Selanik Mülkiye Rüştiyesi’nde devam eden Atatürk, kendi isteğiyle buradan ayrılarak öğrenimini Selanik Askeri Rüştiyesi’nde sürdürdü. Bu okulda matematik öğretmeni olan Yüzbaşı Mustafa Efendi, onun sınıftaki diğer “Mustafa”lardan ayırt edilmesi için ona “Kemal” ismini verdi. Mustafa Kemal, Selanik Askeri Rüştiyesi’ni bitirdikten sonra Manastır Askeri İdadisi’nden ikincilikle mezun oldu. Askeri eğitimine devam ederken yabancı dil öğrenimine de önem veren Atatürk, yaz aylarında Selanik’te Fransızca dersleri aldı. 1899 yılında İstanbul’a gelerek girdiği Harp Okulu’nu 1902’de teğmen rütbesiyle bitiren Mustafa Kemal, ardından Harp Akademisi’nden 1905’te kurmay yüzbaşı rütbesiyle mezun oldu.

Askeri kariyerine 1905 yılında Şam’da 5. Ordu emrinde kurmaylık stajı yaparak başlayan Atatürk, burada gösterdiği üstün hizmetler nedeniyle Beşinci Rütbe’den Mecidi Nişanı ile ödüllendirildi. 1907 yılında Makedonya’nın Manastır şehrindeki 3. Ordu Karargahı’na atandı ve burada Selanik’teki kurmay şubesinde görev yaptı. 1909 yılında İstanbul’daki 31 Mart Vakası’nı bastıran Hareket Ordusu’nda görev alan Atatürk, 1910 yılında Arnavutluk’taki isyanı bastırmak için düzenlenen harekâtta da yer aldı. İtalya’nın 1911’de Trablusgarp’a asker çıkarması üzerine Tobruk’a gönderildi. Tobruk ve Derne’de Türk kuvvetlerini başarıyla yöneten Atatürk, 1912-1913 yıllarında Balkan Savaşı’na katılarak Edirne’yi Bulgaristan’dan geri alan kolorduda görev aldı.

Anafartalar Kahramanı

Atatürk, 1913 yılında Sofya’da ataşelik görevine atandı. Birinci Dünya Savaşı’nın patlak vermesi üzerine cephede görev almak için Başkomutanlık Vekaletine başvurdu; ancak Sofya Ataşemiliterliği’nde kalması istendi. Bu durumu kabullenmeyen Atatürk, Enver Paşa’ya yazdığı mektupta, “Vatanın müdafaasına ait faal vazifelerden daha mühim ve yüce bir vazife olamaz.” diyerek, cephede görev almak istediğini belirtti. Sonuç olarak, 1915’te Esat Paşa komutasındaki 3. Kolordu’ya bağlı Tekirdağ’da oluşturulacak 19. Tümen Komutanlığı’na atandı.

Gelibolu Yarımadası’na asker çıkaran düşman birlikleri, Atatürk’ün komutasındaki 19. Tümen kuvvetlerinin taarruzuyla geri çekilerek, Atatürk “Anafartalar Kahramanı” unvanını kazandı. Conkbayırı taarruzu sırasında göğsüne isabet eden bir şarapnel parçası, cebindeki saati parçalayarak onun hayatını kurtardı. Doğu Cephesi’nde 16. Kolordu Komutanlığı’na atanan Atatürk, 1916’da Rus saldırılarını durdurarak Bitlis ve Muş’u düşmandan geri aldı ve bu başarıları sonucunda generalliğe terfi etti. 1917 yılında Filistin ve Suriye’de görevli 7. Ordu Komutanlığı’na atanan Atatürk, aynı yıl Veliaht Vahdettin ile birlikte Almanya’ya giderek orada incelemelerde bulundu. 1918’de yeniden Suriye cephesine döndü ve Birinci Dünya Savaşı’nın sona ermesiyle Mondros Ateşkes Antlaşması’nın imzalanmasının ardından İstanbul’a döndü.

Tam Bağımsızlığa Giden İlk Adım

19 Mayıs 1919’da Karadeniz yoluyla Samsun’a çıkan Mustafa Kemal, 22 Haziran 1919’da Amasya Genelgesi’ni yayımladı. Bu belgede Türk milletine, “Vatanın bütünlüğünün ve milletin bağımsızlığının tehlikede olduğunu” belirterek, Sivas’ta bir kongre toplanacağını duyurdu. Osmanlı Hükümeti’nin verdiği görevden ve askerlikten istifa ederek 23 Temmuz 1919’da Erzurum, 4 Eylül 1919’da Sivas’ta toplanan kongreleri yönetti. Bu kongrelerde, “Düşman işgaline karşı milletin vatanı savunacağı, geçici bir hükümetin kurulacağı ve manda ile himayenin kabul edilmeyeceği” kararları alındı ve kamuoyuna duyuruldu.

Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM), Mustafa Kemal’in çabalarıyla 23 Nisan 1920’de Ankara’da açıldı ve kendisi Meclis ve Hükümet Başkanı seçildi. TBMM açılmadan önce, 6 Nisan 1920’de Anadolu Ajansı (AA) kuruldu. “Türkiye’nin sesini dünyaya duyurmak” amacıyla kurulan AA, TBMM’nin çıkardığı ilk yasaları duyurdu ve Milli Mücadele’nin her aşamasına tanıklık etti. TBMM’nin açılmasıyla milli bir hükümet kurulmasına rağmen, Osmanlı Hükümeti ile İtilaf Devletleri arasında 10 Ağustos 1920’de Sevr Antlaşması imzalandı. Atatürk, bu antlaşmayı tanımadıklarını vurgulayarak, “Siyasi, adli, iktisadi ve mali bağımsızlığımızı imhaya ve neticede yaşama hakkımızı inkara yöneltilmiş Sevr Antlaşması bizce mevcut değildir.” ifadelerini kullandı.

Kurtuluş Savaşı’nın Mimarı

İtilaf Devletleri’nin yardımıyla İzmir’i işgal eden Yunan kuvvetlerinin ilerlemesi, 1921’de Birinci ve İkinci İnönü savaşlarıyla durduruldu. Yunan ordusunun 23 Ağustos 1921’de yeniden taarruz etmesiyle Sakarya Meydan Muharebesi başladı. Atatürk, birliklere, “Savunma hattı yoktur, savunma sathı vardır. O satıh bütün vatandır.” emrini verdi. Yunan ordusu, Sakarya Meydan Muharebesi’nde ağır kayıplara uğrayarak bozguna uğratıldı. Bu zafer nedeniyle Mustafa Kemal Atatürk’e, TBMM tarafından “Mareşal” rütbesi ve “Gazi” unvanı verildi.

Sakarya Zaferi’nin ardından, 13 Ekim 1921’de Kafkas Cumhuriyetleri ile Kars Antlaşması, 20 Ekim 1921’de ise Fransızlarla Hatay haricinde bugünkü Türkiye sınırının çizildiği Ankara Antlaşması imzalandı. Atatürk’ün komutanlığında Türk ordusu, vatanı düşman işgalinden kurtarmak için 26 Ağustos 1922’de Büyük Taarruz’u başlattı. 30 Ağustos 1922’deki Dumlupınar (Başkomutan) Meydan Muharebesi’nde Türk ordusu, Yunan ordusunun büyük kısmını yok etti. Bozguna uğrayan düşman kuvvetlerini izleyen Türk ordusu, 9 Eylül 1922’de İzmir’e girdi. Anadolu’yu düşman istilasından kurtaran askeri zaferlerin ardından 11 Ekim 1922’de Mudanya Ateşkes Antlaşması imzalandı ve İtilaf Devletleri işgal ettikleri Türk topraklarından çekildi.

Lozan Antlaşması

İsmet İnönü başkanlığındaki Türkiye heyeti ile İngiltere, Fransa, İtalya, Japonya, Yunanistan, Romanya ve Yugoslavya arasında 24 Temmuz 1923’te Lozan Antlaşması imzalandı. Büyük Önder, Lozan Antlaşması hakkında, “Bu antlaşma, Türk milleti aleyhine, asırlardan beri hazırlanmış ve Sevr Antlaşması’yla tamamlandığı zannedilmiş büyük bir suikastın yıkılışını ifade eder bir vesikadır.” değerlendirmesinde bulundu.

Cumhuriyet İlan Edildi

Kurtuluş Savaşı’nın ardından TBMM tarafından 29 Ekim 1923’te Cumhuriyet ilan edildi ve Mustafa Kemal Atatürk, cumhurbaşkanı seçildi. 1938’deki vefatına kadar arka arkaya dört kez cumhurbaşkanı seçilen Atatürk, bu görevi en uzun süre yürüten cumhurbaşkanı oldu. Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk’e, 14 Haziran 1926’da İzmir’de yapılması planlanan suikast girişimi engellendi. Suikast girişiminin ele başları İzmir’de tutuklandı. Atatürk, Anadolu Ajansı’na yaptığı açıklamada, “Alçak girişimin benim şahsımdan ziyade mukaddes Cumhuriyetimize ve onun dayandığı yüksek ilkelerimize yönelmiş bulunduğuna şüphe yoktur.” dedi.

24 Kasım 1934’te, 2587 sayılı Kanun ile Mustafa Kemal Atatürk’e “Atatürk” soyadı verildi ve bu soyadının başkaları tarafından kullanılması yasaklandı. Atatürk, 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı’nın etkilerini azaltmak ve ülkenin kalkınmasını hızlandırmak amacıyla 1933 yılında Beş Yıllık Sanayi Planı’nı başlattı. Bu dönemde dış politikada da önemli adımlar atılarak, Milletler Cemiyeti’ne girilmesi, Balkan Antantı’nın imzalanması, Montrö Boğazlar Sözleşmesi ve Sadabat Paktı gibi girişimlerle Türkiye, bölgesinde ve dünyada etkili bir aktör olarak öne çıktı. Atatürk, Hatay’ın ana vatana katılması için de yoğun diplomatik çaba sarf etti ve bu hedef, onun vefatından sonra 1939’da gerçekleşti.

Mustafa Kemal Atatürk, yalnızca Türk milletinin Kurtuluş Savaşı’nı başarıyla yöneten bir komutan olarak değil, aynı zamanda gerçekleştirdiği devrimlerle de dahi bir devlet adamı olarak tarihe geçti. 57 yıl süren yaşamında, milletinin ve vatanının bağımsızlığı için yılmadan çalıştı ve girdiği her mücadeleden zaferle çıktı.

Türk Milletinin Acı Günü

Askeri ve siyasi dehasıyla Türk ve dünya tarihine adını altın harflerle yazdıran Mustafa Kemal Atatürk, 10 Kasım 1938’de 57 yaşındayken Dolmabahçe Sarayı’nda saat 09.05’te hayata gözlerini yumdu. Atatürk’ün vefatı, sadece Türkiye’de değil, tüm dünyada büyük bir üzüntüyle karşılandı. Birçok yabancı devlet adamı, Atatürk’ün anısına açıklamalarda bulundu. Türk bayrağına sarılı tabutu, Dolmabahçe Sarayı büyük tören salonunda bir katafalk üzerine yerleştirilerek 3 gün süreyle milletin ziyaretine açıldı. Cenaze, 20 Kasım 1938’de Ankara’ya getirildi ve 21 Kasım 1938’de büyük bir törenle Etnografya Müzesi’ndeki geçici kabrine konuldu. Cenaze törenine dünya devletleri özel temsilciler gönderdi. Törende, Çanakkale’de ve diğer muharebelerde Atatürk’e karşı savaşmış yabancı generaller de yer aldı. Atatürk’ün naaşı, ölümünün 15’inci yılı olan 10 Kasım 1953’te Anıtkabir’e nakledildi.