Türkiye İmalat Sektöründe Daralma Sinyalleri
Türkiye ekonomisinin imalat göstergelerinde daralma sinyalleri, en kötü dönemlerin geride bırakılmış olmasına rağmen sürmeye devam ediyor. İstanbul Sanayi Odası’nın (İSO) Türkiye İmalat PMI (Satın Alma Yöneticileri Endeksi) ekim ayı verileri, endeksin 45,8 seviyesine yükselmesine rağmen eşik değer olan 50’nin altında kalarak faaliyet koşullarında bozulma sinyalleri verdiğini ortaya koyuyor. Eylül ayında endeksin 44,3 ile salgın yılından bu yana en düşük seviyeyi işaret ettiği dikkate alındığında, sektörün performansı nisan ayından bu yana bir düşüş eğilimi göstermekte.
Zorlu piyasa koşullarının devam etmesi, talebin zayıf kalmasına ve toplam yeni siparişler ile ihracattaki yavaşlamanın sürmesine yol açtı. İSO’nun ekim ayı PMI raporuna göre, imalat sanayi sektöründe birçok firma hala zorlu faaliyet koşullarıyla karşı karşıya. Ancak bu dönemde olumlu gelişmeler yalnızca gıda ürünleri sektöründe gözlemlendi; burada üretim, yeni siparişler ve istihdam yeniden büyümeye geçti.
Girdi maliyetleri genel olarak keskin bir şekilde artmaya devam ederken, imalat sanayi performansında en hızlı ve güvenilir referans kabul edilen İSO Türkiye İmalat PMI anketinin sonuçları da dikkat çekici. Ekim 2024 dönemi sonuçlarına göre, eylül ayında 44,3 olan manşet PMI, ekimde 45,8 seviyesine yükselmiş olsa da, bu rakam yine de eşik değer 50’nin altında kalarak faaliyet koşullarındaki bozulmayı işaret etti. Zorlu piyasa koşulları, talepteki zayıflık ve yeni siparişlerdeki yavaşlama, imalatçıları üst üste yedinci ay üretimlerini azaltmaya yönlendirdi. Ancak, eylül ayına kıyasla düşüşlerin hafiflediği gözlemlendi.
Yeni siparişlerdeki durgunluk, istihdam ve satın alma faaliyetlerinde de gerilemeye neden oldu. Bazı firmalar, personel sayılarındaki düşüşün gönüllü istifalardan kaynaklandığını bildirdi. Aynı zamanda, girdi stoklarında Mayıs 2020’den bu yana en yüksek oranda azalma kaydedildi. Enflasyonist baskılar yılın son çeyreğinin başında da hafiflemeye devam etti. Girdi maliyetleri, yaklaşık bir buçuk yılın en düşük hızında artarken, nihai ürün fiyatlarındaki enflasyon da belirgin bir düşüş gösterdi. Türk lirasındaki zayıflık, maliyet artışlarının önemli bir nedeni olmaya devam etti ve bazı katılımcılar buğday gibi ham madde fiyatlarında ve nakliye maliyetlerinde artış bildirdi.
Son olarak, tedarikçi performansında eylülde kaydedilen son dokuz ayın ilk iyileşmesinin ardından, ekimde girdi teslimat sürelerinde yeniden bir artış gözlemlendi. Ancak teslimat sürelerindeki uzamanın oldukça ılımlı düzeyde gerçekleştiği belirtildi. S&P Global Market Intelligence Ekonomi Direktörü Andrew Harker, anket verileri hakkında yaptığı değerlendirmede, “Üretim, yeni siparişler ve istihdam gibi birçok önemli alt göstergedeki zayıflamanın ekim ayında hafiflemesine rağmen, son veriler zorlu talep koşullarının Türk imalat sektörünü baskılamaya devam ettiğini gösterdi. Firmaların girdi stoklarını yaklaşık son dört buçuk yılın en yüksek oranında azaltması dikkat çekti” dedi. Ayrıca, enflasyonist baskıların azalmaya devam etmesinin büyümenin önündeki engellerin etkisini azaltabileceğinin altını çizdi.
Üretimde Sektörel Durum
İstanbul Sanayi Odası Türkiye Sektörel PMI Ekim ayı raporuna göre, takip edilen on sektörden dokuzunda üretim azalırken, bu durumun tek istisnası gıda ürünleri oldu. Üretimde en sert yavaşlama ağaç ve kağıt ürünlerinde gözlemlenirken, bu sektördeki daralma, Covid-19 pandemisinin 2020’deki ilk dalgasından bu yana en yüksek oranda gerçekleşti. Benzer şekilde, yeni siparişlerde de artış kaydeden tek sektör gıda ürünleri olurken, en keskin düşüş ise giyim ve deri ürünlerinde görüldü. Eylül ayında üç sektörün artış kaydetmesiyle nispeten olumlu belirtiler gösteren yeni ihracat siparişleri, ekim ayında yalnızca gıda ürünlerinde büyüme sergiledi. Elektrikli ve elektronik ürünler ile kara ve deniz taşıtları sektörleri ise ihracatta yeniden yavaşlamaya başladı.
İmalatçılar, iş yükündeki hafifleme nedeniyle dördüncü çeyreğe girilirken genellikle personel sayılarını azaltma yoluna gitti. Sadece gıda ürünleri ile kimyasal, plastik ve kauçuk sektörleri istihdamını artırırken, en keskin düşüş tekstil sektöründe kaydedildi. Kara ve deniz taşıtları sektöründe, anketin tarihindeki en sert istihdam azalışı gerçekleşti. Ekim ayında girdi maliyetlerindeki artışlar, izlenen on sektörden altısında ivme kaybetmesine rağmen yüksek seviyelerde kalmaya devam etti. Girdi fiyatlarında en hızlı yükseliş gıda ürünlerinde olurken, en yavaş artış kimyasal, plastik ve kauçuk sektöründe gözlemlendi. Metalik olmayan mineral ürünler sektöründe, talebi canlandırmaya yönelik çabaların etkisiyle nihai ürün fiyatları yaklaşık dört buçuk yıldır ilk kez düşüş gösterdi. Diğer sektörlerin satış fiyatlarında ise genel olarak ılımlı artışlar yaşandı. Ancak son altı ayın en yüksek enflasyonunu kaydeden gıda ürünleri başta olmak üzere bazı sektörler, nihai ürün fiyatlarını belirgin şekilde artırmaya devam etti.
Son olarak, ekim ayında tedarikçilerin teslimat süreleri, takip edilen on sektörden yalnızca üçünde kısaldı. Eylül’de bu sayı altı olarak gerçekleşmişti.
